Hell Sonja, #1–5

Scenariusz: Christopher Hastings
Rysunki: Pasquale Qualano (#1–4), Andres Labrada (#5)
Kolory: Kike J. Díaz (#1–2, #4), Ellie Wright (#3, #5)
Liternictwo: Jeff Eckleberry
Wydawca: Dynamite Entertainment
Publikacja: 12 stycznia – 18 maja 2022

Okładki: Lucio Parrillo (okładki A), Jae Lee (B), Junggeun Yoon (C), Joseph Michael Linsner (D) oraz fotograficzne okładki z cosplayami Gracie the Cosplay Lass (E).

Zeszyt 1.

Komiks rozpoczyna się niczym klasyczne sword & sorcery. Znajdujemy się na świecie rodem z dark fantasy, podbijanym właśnie przez niejakiego Hrodulfa, który ma zamiar złożyć mieszkańców tego świata demonowi Asmodeusowi. Hastings prędko tę konwencję rozsadza: po modlitwie jednego z więźniów o pomoc, na miejsce akcji przybywa klasyczna Czerwona Sonja, ale nie jest sama. Towarzyszą jej Niebieska Sonja z karabinem, Księżycowa Sonja będąca androidem, Złota Sonja – przemytniczka z ukradzionym smokiem itd.

Ten mash-up gatunków, świadomy własnej kuriozalności, jest głównym motorem pierwszego zeszytu miniserii. Hell Sonja, korzystając z idei Sonjawersum wrzuca w jeden tytuł różne odmiany pulpy. Niebieska Sonja reprezentuje militarystyczne kino akcji, Księżycowa – science fiction, Złota – space operę, Piekielna i Purpurowa – dark fantasy i horror. Hastingsowi udaje się je połączyć całkiem dobrze, co stanowi największą zaletę komiksu.

Przez wszystkie pięć numerów miniseria rozwija obraz Piekła i Nieba, budując zaskakująco interesującą mitologię Sonjawersum. Podczas pierwszego spotkania z Hell Sonją Piekło nie jest tu tyle miejscem moralnego osądu rodem z chrześcijańskiej tradycji, ile raczej kosmicznym mechanizmem. Dawny bóg zawarł z Sonjami układ: dał im siłę, aby mogły walczyć, ale dusze pokonanych przez nie wrogów miały trafiać do Piekła. Bóg już nie istnieje, natomiast „głód Piekła” pozostał. Jeżeli nie dostanie dusz, zacznie pożerać multiwersum. Piekielna Sonja nie próbuje zlikwidować tego systemu; zamiast tego decyduje się samodzielnie wybierać, kim będzie karmić infernalny apetyt.

Pomysł ten jest moralnie ambiwalentny – wszak Sonje stają się praktycznie dostawcami „paliwa” dla dosłownie potwornego systemu – lecz Hastings stara się unikać zagłębienia w bardziej niepokojące kwestie, dotyczące decyzji, kto i dlaczego zasługuje na piekielny los, cczy modlitwa ofiary jest wystarczającą podstawą do wskazania winnego i czy w ogóle istnieje jakiś boski sąd? Mimo wszystko nie brak tu przewrotności. W pierwszym numerze najciekawsza polega na tym, że modlitwy osób błagających o pomoc trafiają nie do Nieba, a do Piekła.

Strukturalnie komiks wyraźnie nawiązuje do popularnego onegdaj serialu Drużyna A. W materiałach promocyjnych pojawia się nawet zdanie: „jeśli dopadł cię ktoś naprawdę zły, jesteś wystarczająco zdesperowany i nikt inny nie może pomóc, być może twoja modlitwa zostanie usłyszana przez Piekielną Sonję”. Stanowi ono czytelną przeróbkę formuły z serialu. I faktycznie konstrukcja Hell Sonji jest do niej podobna, acz wzbogacona elementami rodem z gier RPG: specjalistyczny oddział, każda postać ma inną funkcję i osobowość, dostajemy plansze w rodzaju kart postaci (świat pochodzenia, zdolności, motywacje), następuje misja, plan natychmiast się sypie, bohaterki improwizują i zaraz ruszają dalej.

Największymi wadami komiksu, jak i całej miniserii, są poczucie humoru i prędki tok narracji. O ile jednak żartobliwy ton czasami potrafi być dobrze wykorzystany, o tyle tempo praktycznie nigdy nie hamuje. W pięciu zeszytach mieści się ogrom pomysłów, stąd postaci nagminnie zalewają nas nadmiernie ekspozycyjnymi dialogami, a akcja często pędzi na łeb na szyję.

W kontekście humoru jego dwa oblicza – pozytywne i negatywne – widać już w pierwszym numerze. Hrodulf jest przekonany, a komiks początkowo pozwala czytelnikowi mu wierzyć, że Asmodeus jest faktycznym królem Piekła. Hastings najpewniej nieprzypadkowo wybrał to imię, Asmodeus w dawnych tradycjach figuruje wszak jako potężny demon, a czasem nawet król demonów. Ale staje się to przyczynkiem do żartu z niewiedzy śmiertelników na temat funkcjonowania piekła. A propos pozakomiksowych nawiązań, warto dodać, że Hastings nawiązuje także do Inferno Dantego, poprzez przywołanie siódmego kręgu Piekła, przeznaczonego dla winnych przemocy – m.in. tyranów i morderców – a więc odpowiedniego dla Hrodulfa.

Niestety w innych miejscach humor stanowi osłabienie komiksu. Każda postać zostaje właściwie sprowadzona do komediowego archetypu i niemal każde wydarzenie – nieważne, jak makabryczne czy dramatyczne – jest punktowane żartem, co nasuwa skojarzenia z komiksami czy filmami ze stajni Marvela. Innymi słowy, jeśli ktoś oczekuje horroru – a oczekiwać mógł, bo w materiałach promocyjnych ten gatunek jest wymieniany jako jeden z głównych obok action/adventure – to srodze się zawiedzie. Mimo że znajdziemy tu Piekło, szkielety czy demony, to ton komiksu jest żartobliwy i przygodowy, stąd jest to pozycja kierowana raczej do miłośników pulpowego fantasy.

Co ciekawe, marketing jest wyraźnie bardziej erotyczny niż wnętrze zeszytu. Dynamite kusił czytelników ogromną liczbą wariantów okładek i edycji incentive, z których wiele prezentuje mniej lub bardziej rozerotyzowane wizerunki Piekielnej Sonji. To klasyczne zagranie Dynamite: bad-girls i pulpowa seksualność są mocno eksponowane na okładkach, ale właściwe komiksy okazują się zwykle pozbawione tej prostej erotyki.

Rysunki

Pasquale Qualano jest solidny, ale większe wrażenie robi energia plansz niż samo rysowanie postaci. Jest tu dużo skośnych kadrów, nakładania się na siebie paneli i plam przenikających poza ramki. Dzięki temu zeszyt szybko się czyta, a sceny akcji są dynamiczne. Najlepiej wypadają momenty, kiedy gatunki zderzają się wizualnie: Sonja w kolczudze obok karabinu szturmowego, smok kontra broń palna, średniowieczny zamek połączony z międzywymiarową technologią. Tego typu pomysły najbardziej zapadają w pamięć.

Kolory Kike'a J. Diaza znacząco wzmacniają oprawę komiksu. Większość pierwszej części jest zatopiona w pomarańczach i czerwieniach, później pojawiają się zimne zielenie związane z Księżycową Sonją i piekielną energią. Daje to silną jedność wizualną, choć przyznać trzeba, że czasem wszystko staje się trochę zbyt jednolite.

Ale właściwie która Czerwona Sonja?

Postać diablicy z mieczem przeszła kilka rebootów, lecz nie oznacza to, że jeden reboot zupełnie anulował poprzednie wersje postaci. Istnieje bowiem Sonjawersum, gdzie wszystkie warianty rudowłosej wojowniczki mają się dobrze. Powstała w 1973 roku marvelowska Sonja – ta ze słynnym originem dodanym jej w 1975: wymordowanie rodziny, gwałt, pojawienie się bogini Scáthach, dającej Sonji zdolności bojowe wraz z przysięgą, że nie będzie z mężczyzną, który wcześniej nie pokona jej w walce – została zresetowana w 2013 roku przez Gail Simone (Dynamite początkowo kontynuowało model bliższy klasycznej wersji postaci). Jej Sonja nie zostaje zgwałcona, nie otrzymuje kunsztu walki od Scáthach i nie składa seksualnej przysięgi. Przeżywa zagładę swojej społeczności, radzi sobie sama, potem trafia do niewoli i przez lata walk gladiatorskich rozwija swoje zdolności.

Czerwona Sonja z Hell Sonji jest wariantem pomyślanym jako klasyczna Sonja, wywodząca się z modelu stworzonego przez Marvela w latach 70. Sama miniseria stanowi zaś spin-off Sonjaversal Hastingsa i Qualano. W ujęciu Hastingsa – reinterpretującym oryginalny origin bez konieczności rebootu – rudowłosa wojowniczka odrzuciła swoją przysięgę i nie chce już zabijać dla swojego boga ani wysyłać dusz do Piekła. Scenarzysta interpretuje boski dar jako transakcję, w której Sonja została wykorzystana. Bóstwo daje jej siłę, ale każdy zabity przez nią człowiek staje się paliwem dla systemu. Sonja w końcu orientuje się, czym naprawdę była jej „przysięga”, i odmawia dalszego udziału. Nie chcę sugerować, że Hastings prowadzi feministyczną dekonstrukcję originu z 1975 roku, ale trudno nie zauważyć, że to, co pierwotnie przedstawiano jako odzyskanie siły i sprawczości po traumie, u niego zostaje przekształcone w opresyjny boski kontrakt.

Zeszyt 2.

W drugim spotkaniu z oddziałem bojowym Sonj zabieramy się wraz z nimi na inną Ziemię, której wysoko rozwinięta cywilizacja eksperymentowała z podróżami międzywymiarowymi. Eksperymenty oczywiście poszły źle. W ich wyniku świat został zalany wodą i resztki ludzkości żyją na oceanie nad ruinami starej cywilizacji. Ponad powierzchnią niekończącego się morza przemieszcza się ponadto tajemniczy statek widmo doprowadzający do szaleństwa tych, którzy go napotykają. Mamy więc zacną pulpową mieszankę: postapokalipsa, statek widmo, portale międzywymiarowe, Piekło i body horror.

Statek widmo okazuje się czymś więcej niż kolejnym nawiedzonym okrętem. Jest on w rzeczywistości kolonią inteligentnego grzyba, którego zarodniki powodują zaburzenia psychiczne, a następnie mogą wykorzystywać ludzi jako nosicieli. Co ciekawe grzyb określa ich „łonami”, co sprawia wrażenie, że nie traktuje ich jako ofiary, lecz raczej jako narządy reprodukcyjne. Czy jednak Hastings faktycznie chciał odwołać się do horrorowego motywu ludzkiego – zazwyczaj kobiecego – ciała jako miejsca potwornej reprodukcji i odwrócić go poprzez objęcie tą funkcją ludzi niezależnie od płci, czy tylko uznał, że będzie to dobrze brzmiało? Tego niestety nie wiem

Wiem jednak, że grzyb jest ciekawszym antagonistą niż Hrodulf. Jest on potworem, którego nie można zastrzelić ani porąbać, ponieważ każda jego część zawiera zarodniki. Standardowe kompetencje bohaterek stają się więc zagrożeniem dla ich przetrwania. Daje to większe pole do popisu Księżycowej Sonji,, ponieważ problem wymaga analizy i rozwiązania technologicznego, a nie kolejnej demonstracji siły.

Drugi zeszyt miniserii dodaje również kolejne informacje dotyczące działalności Piekielnej Sonji. Jawi się ona tutaj niczym osoba zarządzająca korporacją. Inne Sonje w gruncie rzeczy pracują u niej na kontrakcie. Te są zaś różne, np. ten zawarty ze Złotą Sonją zakłada, że po wykonaniu określonej liczby misji Piekielna Sonja nie zabierze jej ukochanego do Piekła. Każda nieudana misja resetuje jednak licznik. Jest to dość interesujące podejście do pomysłu handlu duszami. W tym kontekście komiks coraz mocniej sugeruje, że tytułowa postać nie jest bohaterką, a co najwyżej antybohaterką miniserii.

Niestety Hastings dobre pomysły często przebija niedobrymi żartami. Za każdym razem, kiedy wchodzimy na terytorium grozy, scenarzysta każe komuś zrobić lub powiedzieć coś głupiego, niwecząc budowane napięcie. Jeśli jednak odrzucimy na moment humor, wtedy odsłania się jeszcze jedna interesująca kwestia: dotycząca kryterium zasługiwania na Piekło. Czy grzyb, który nie funkcjonuje według ludzkiej moralności, lecz zgodnie z własną logiką reprodukcji i kolonizacji, jest zły? I czy zasługuje na wieczne potępienie w Piekle? I czy nie złamie to żadnych zasad, jeśli trafi tam jeszcze za życia?

Do wad komiksu ponownie należy nieufność Hastingsa wobec ciszy. U niego każda dobra koncepcja musi otrzymać wyjaśnienie, reakcję i często także dowcip. Nie pozwala to Hell Sonji nabrać potrzebnego ciężaru, a sam ton zbyt często skręca w stronę stereotypowego humoru współczesnych komiksów superbohaterskich.

Rysunki

Spora część komiksu została przygotowana jako pełne dwustronicowe rozkładówki. Dzięki temu historia nabiera dość kinowego, niemal panoramicznego rozmachu. Wielki statek ma przestrzeń, ocean ma skalę, a akcja może przechodzić przez kilka pionowych paneli w obrębie jednego szerokiego obrazu. Kolorystykę wykorzystano natomiast, aby lepiej zorganizować światy przedstawione. Pomysł nie jest jakiś oryginalny, ale spełnia swoją funkcję. Postapokaliptyczna Ziemia jest charakteryzowana poprzez turkusy, granaty i zielenie, a Piekło przez pomarańcze, czerwienie i róże.

Zeszyt 3.

Numer trzeci serii jest ciekawszy od poprzednich konceptualnie, lecz utyka narracyjnie. Najlepszym pomysłem zeszytu – i jednym z lepszych całej serii – jest to, że bóg nie żyje (a przynajmniej gdzieś zniknął), natomiast Piekło i Niebo wciąż działają. To, że Piekło jest głodnym dusz mechanizmem pozostawionym przez boga, wiedzieliśmy już z numeru pierwszego. Teraz odkrywamy, że Niebo również jest pozostawioną bez właściciela infrastrukturą. Co więcej, jest ono planetarnej wielkości komputerem przechowującym zmarłych jako dane i generującym dla każdego prywatny raj. To coś pomiędzy chrześcijańskim niebem z cyberpunkowym twistem, a kosmicznym systemem operacyjnym funkcjonującym po śmierci administratora.

W tym zeszycie bardziej ironiczna jest również idea modlitwy. Przebywający w niebiańskim raju mężczyzna imieniem Harold – gdzie raj to zapętlone wspomnienie urodzin z dzieciństwa – zostaje zaatakowany przez Root Rota. Będąc w Niebie, decyduje się oczywiście szukać pomocy poprzez modlitwę. Ta jednak trafia prosto do Piekła. Piekielna Sonja odbiera ją i wysyła oddział ratunkowy do bezradnego Nieba.

Fakt, że Niebo funkcjonuje jak gigantyczna infrastruktura komputerowa, otwiera komiks na kilka interesujących kwestii. Funkcjonuje ono na zasadzie katalogu, gdzie zmarli są danymi przechowywanymi w pamięci. Księżycowa Sonja – sama będąca sztuczną inteligencją – pyta: „czy ludzka dusza naprawdę może zachować człowieczeństwo po przekształceniu w cyfrowe dane?” Innymi słowy, czy kopia człowieka jest jeszcze tym samym człowiekiem? To dość cyberpunkowe rozważanie dotyczące ciągłości tożsamości po jej skopiowaniu/przeniesieniu do wirtualnej rzeczywistości. Niestety Hastings ma tak dużo pomysłów, a tak mało przestrzeni na ich realizację, że interesujące problemy otrzymują ledwie kilka dymków rozważań, po czym akcja pędzi dalej. Scenarzysta trochę zresztą miesza tutaj dwa odrębne problemy: możliwość istnienia świadomej osoby cyfrowej oraz zachowanie ciągłości konkretnej ludzkiej tożsamości po jej skopiowaniu do komputera. Żeby wszystko wyjaśnić musi się więc posiłkować licznymi ekspozycyjnymi dialogami, a że tutaj dotyczą one przede wszystkim zagadnień technologicznych, dużą część numeru wypełnia technobabble rodem z najbardziej przejaskrawionych pod tym względem odcinków Star Treka: Następnego pokolenia.

Innym ciekawym pomysłem jest antagonista. Root Rot to gra słów; root w systemach Unix/Linux to uprzywilejowane konto administratora. Innymi słowy Root Rot zdobywa dostęp typu root, czyli najwyższe uprawnienia pozwalające mu przejąć kontrolę nad serwerem Nieba. Ale root rot oznacza również zgniliznę korzeni roślin, często związaną z patogenami grzybowymi lub grzybopodobnymi. To z kolei łączy go z grzybem z poprzedniego numeru. Choć w dużej mierze zeszyty wydają się być luźno powiązane, Hastings sugeruje ich silniejsze połączenie poprzez różne pomysły. W poprzednim zeszycie Sonje mierzyły się z biologicznym rozkładem, w trzecim – z rozkładem cyfrowym. W tym cyberpunkowym przepisaniu religii istnieją też serafini, tradycyjnie istoty otaczające tron Boga. W tym cyberpunkowym przepisaniu religii pojawiają się również serafini – istoty z wizji Izajasza znajdujące się przy tronie Boga. Hastings wykorzystuje ich związek z boską przestrzenią i przekształca w rodzaj anielskich strażników systemu, pilnujących, aby żadna żywa istota nie dokonała uploadu świadomości do Heaven Server

Tym samym w świecie Hell Sonji podział na Niebo i Piekło nie odpowiada prostemu podziałowi na dobro i zło. Do Piekła mogą trafić ludzie dobrzy – mąż Czerwonej Sonji jest na nie skazany – a całym niebiańsko-piekielnym systemem można manipulować. Co zresztą czyni Piekielna Sonja.

Finał zeszytu robi też coś, co znacząco podnosi ocenę całej miniserii: pokazuje, że pomysły rozrzucone po poprzednich numerach zaczynają składać się w jedną fabułę. Niestety, to też wpływa na uwydatnienie głównych wad Hell Sonji, czyli jej przeładowania treścią. Hastings w około dwudziestu stronach zeszytu chce przeprowadzić szturm na Niebo, przedstawić cybernetyczną naturę Raju, opisać historię hakera, dać każdej Sonji moment, wrzucić dyskusję o cyfrowej tożsamości, rozwinąć historię męża Czerwonej Sonji, kontynuować rozwijanie motywu kontraktu, powrócić do grzyba z poprzedniego zeszytu i ujawnić centralnego antagonistę. To stanowczo za dużo. Qualano dodatkowo używa mnóstwa skośnych, wzajemnie przecinających się paneli. W Niebie wygląda to nawet dobrze – kadry przypominają okna, fragmenty danych albo uszkodzony interfejs – ale razem z szybkim scenariuszem sprawia jednak, że olejne strony czasem bardziej przelatuje się wzrokiem, niż rzeczywiście czyta.

Zeszyt 4.

Przedostatni zeszyt znacząco podnosi jakość miniserii. Po pierwsze odsłania kolejne karty dotyczące kosmologii Sonjawersum. Narracja w komiksie przedstawia historię wszechświata jako serię kolejnych sił wypierających swoich poprzedników. Bogowie zabili Tytanów, bohaterowie wyparli bogów, biologiczne komórki zabijają bohaterów. U Hastingsa wszystko co większe, upada pod naciskiem mniejszego. Rewolucja zaczyna się u podstaw. Ale upadek bogów nie oznacza ich całkowitego zniknięcia. Wręcz przeciwnie, stali się swoistymi kosmicznymi pasożytami, żyjącymi z energii pochodzącej z ludzi. W tym kontekście Piekło istnieje całkowicie poza moralnością i funkcjonuje jako rafineria konwertująca dusze w paliwo dla bogów.

W tym świecie nie liczy się nie tyle grzech, ile przekonanie, że się zgrzeszyło. Jeśli bowiem uda się wmówić ludziom, że zgrzeszyli, to można również sprawić, by uwierzyli, że zasługują na piekło. Innymi słowy, religijne poczucie winy wpajane jest ludziom tak skutecznie, że sami dostarczają się do systemu, który ich konsumuje. To całkiem interesujące podejście do kwestii religii. Hastings punktuje je za pomocą groteskowego humoru, lecz tym razem wpisuje się on w rosnący surrealizm świata przedstawionego, kojarzący się momentami ze słynnym runem Granta Morrisona w Doom Patrol.

Sonje pojawiają się tu w samolocie, który znajduje się pod kontrolą Asmodeusa i którego pasażerowie są jego wyznawcami. Samolot nasuwa skojarzenia z barką Charona, ale bardziej jest to odrealniony w groteskowy sposób zbiór radosnych morderców, planujących rytualną ofiarę zbiorową.

Hastings wymienia też w tym zeszycie władców Piekła i zawiera w wyliczance kilka drobnych easter eggs. Na jego liście znajdują się Anubis, Pluto, Hel, Lucifer, Hastur, Asmodeus, Nameless Godhead, Hell Sonja. Hel – z mitologii nordyckiej – jest zarówno nazwą krainy zmarłych, jak i jej władczynią. W ogólnej mitologii komiksowych światów Dynamite nazwa ta może też jednak kojarzyć się czytelnikowi z Lady Hel, władczynią piekła, stworzoną na wzór Lady Death z Chaos! Comics. Hastur Ambrose'a Bierce'a był natomiast bogiem pasterzy w Haïta the Shepherd. Robert W. Chambers przejął nazwę i wykorzystał ją w The King in Yellow, a później podchwycił ją od Chambersa Howard Phillips Lovecraft. Hastings wrzuca do jednej kosmologii antyczną mitologię, chrześcijańską demonologię i motywy lovecraftowskie, równocześnie zostawiając furtkę na dalsze komiksowe powiązania.

Podobnie jak poprzednie numery, także ten cierpi z powodu przeładowania pomysłami, których starczyłoby na dwa lub trzy zeszyty. Jest on szybki i chaotyczny, lecz są to te same zarzuty, które powtarzam przy każdym spotkaniu z Hell Sonją, więc przejdźmy do rysunków.

Rysunki

Qualano bardzo dobrze wykorzystuje zamkniętą przestrzeń wnętrza samolotu. Wąskie kadry i siedzenia tworzą klaustrofobiczne wrażenie, po czym nagle pojawia się ogromna plansza z kosmicznymi bogami i Piekłem. Skala dosłownie przeskakuje z kilkudziesięciu ludzi zamkniętych w metalowym kadłubie do całego (umierającego) multiwersum.

Bardzo atrakcyjnie prezentuje się też strona z rozmową Czerwonej Sonji z Piekielną: skośne kadry przecinają zwyczajną przestrzeń samolotu demonicznym obrazem. Nadprzyrodzone dosłownie wdziera się w rzeczywistość. Tymczasem końcowy widok samolotu rozbijającego się o górę jest wyjątkowo prosty, ale przez to działa lepiej niż część bardziej zatłoczonych sekwencji.

Zeszyt 5.

Zaletą miniserii, doprowadzoną tutaj do logicznego finału, jest to, że Hastings nigdy moralnie nie oczyścił Piekielnej Sonji. Jej starcie z Asmodeusem nie jest starciem dobrego i złego, a raczej złego i mniej złego. Jednakże scenarzysta równocześnie przypomina nam, że jej funkcja jest kluczowa dla przetrwania multiwersum, które pod rządami Asmodeusa najpewniej by się rozpadło. To znacząco upraszcza obraz rywalizacji, gdyż niezależnie od moralności postaci komiks wyraźnie wskazuje nam, komu mamy kibicować; w rozstrzygnięciu konfliktu brak więc większej przewrotności czy igrania z oczekiwaniami czytelnika.

Piekielna Sonja potrafi również wykorzystać kontrolowany przez siebie system do ponownego odrodzenia dusz w innych rzeczywistościach. Hastings daje tym samym swoiste diegetyczne uzasadnienie Sonjawersum: Czerwona Sonja może umrzeć w jednym świecie, po czym narodzić się w kolejnej Hyrkanii, stając się nie tyle jedną nieśmiertelną osobą, ile powracającym archetypem. Dopóki Piekielna Sonja stoi u sterów systemu, kolejne warianty Sonji mogą więc nadal pojawiać się w multiwersum.

Finał miniserii prowadzi do mieszanych odczuć. Z jednej strony zawiera ciekawy, niemal lovecraftowski pomysł na kosmiczny horror i prezentuje się atrakcyjnie wizualnie. Z drugiej, stanowi ogromne deus ex machina, pozostawiający czytelnika pozbawionego satysfakcji. Na domiar złego, zaraz po nim Hastings wraca do głupkowatego humoru. Na szczęście zawarł też swoisty epilog, którego nie będę tu nikomu zdradzał. Dotyczy on losów Czerwonej Sonji – a właściwie jej archetypu – i jest moralnie niejednoznaczny, nieco smutny, nieco cyniczny. Ale nawet tutaj scenarzysta nie potrafi powstrzymać się przed żartem rozbrajającym ładunek dramatyczny.

Rysunki

Numer piąty jest nieco gorszy wizualnie od poprzednich. Powodem jest zmiana rysownika. Wbrew informacjom z oficjalnej strony Dynamite, autorem ilustracji był Andres Labrada, zastępujący na tej pozycji Qualano. Jego rysunki są niestety mniej dopracowane, szczególnie jeśli chodzi o twarze i anatomię postaci. Całość sprawia wrażenie, jakby komiks był tworzony w pośpiechu. Kolory – nałożone przez Ellie Wright – znacząco jednak pomagają. Zwłaszcza różowo-fioletowe multiwersum mocno odcina się od piekielnych pomarańczy i czerwieni wcześniejszych scen.

Ocena miniserii: 7/10