Czy ktoś ma ochotę na połączenie Szklanej pułapki z horrorem o wampirach? Jeśli tak, to Ange i Patrick Renault oraz Charlie Adlard wychodzą naprzeciw Waszym oczekiwaniom. Zabierają oni czytelników na sam szczyt zatłoczonego Empire State Building, gdzie przebywa również chmara krwiopijców, spragniona czegoś więcej niż tylko ludzkiej krwi.

Scenariusz Ange i Patrick Renault
Rysunki Charlie Adlard
Kolory Sébastien Gérard
Liternictwo Carlos M. Mangual
Wydawnictwo Ablaze Publishing
Publikacja zeszytowa 2 października 2019 – 22 stycznia 2020

Zeszyt 1.

Punktem wyjścia komiksu jest spotkanie przyjaciół na tarasie wieżowca, żeby pożegnać Terry’ego – protagonistę – przed wyjazdem do Afganistanu. W tym samym czasie na siedemdziesiątym piątym piętrze budynku ekipa remontowa odsłania tajemnicze żelazne drzwi w filarze. Wieczorem zaś pojawiają się nieznani napastnicy, którzy podporządkowują sobie kolejne piętra. Nie trzeba długo czekać, aż zacznie się rzeź. Wtedy głównym celem bohaterów stanie się zejście z tarasu, znajdującego się na osiemdziesiątym szóstym piętrze.

Podobieństwo do Szklanej pułapki objawia się nie tylko w osadzeniu akcji w znajomym układzie wieżowca, lecz również w odcięciu ludzi od wyjścia i pojawieniu się na zewnątrz dowództwa policyjnego próbującego rozpoznać zagrożenie. Komiks podbija zawartość przemocy, a fakt, że przeciwnikami są wampiry, sprawia, że im więcej osób ginie, tym więcej potworów zaczyna grasować po korytarzach gmachu. W pierwszym zeszycie twórcy jednak bardziej obiecują skalę zagrożenia, niż faktycznie ją pokazują.

Taras, okno i filar

Pierwsza plansza składa się z obrazów budowy, reklamy remontu Green Foundation i zatłoczonego tarasu. Komiks łączy przez to rozmach dawnej konstrukcji z obietnicą współczesnej modernizacji. Równocześnie podkreśla, że teren Empire State Building jest zamkniętym środowiskiem. Z piętra widokowego widać co prawda wielką część miasta, lecz ludzi na tarasie oddzielają od niej gęste pręty. Adlard pokazuje ogrodzenie raz z zewnątrz, w ujęciu obejmującym tłum, a raz tak blisko, że przecina ono twarze Terry’ego i Ashley, jego przyjaciółki. Tym samym jeszcze zanim do środka wchodzą wampiry, wieżowiec już wygląda jak klatka.

Montaż skacze z panoramy miasta do rąk, przedmiotów i twarzy. W rozmowie o ojcu Terry zaciska palce na zapalniczce z napisem „Afghanistan 2010-2011”, wskazując na rodzinną tragedię, ale też swoisty przymus dziedziczenia kariery. Kiedy przyjaciele pozują do zdjęcia, chwilowo oglądamy ich na ekranie telefonu, w innym układzie niż na tle miasta. Obraz pożegnania stanie się w przyszłych zeszytach punktem odniesienia dla ujęć martwych i przemienionych przyjaciół, więc pełni w komiksie wyraźną funkcję narracyjną. Sébastien Gérard prowadzi nas w trakcie całej sekwencji od rdzawego ciepła zachodu słońca do chłodu zaplecza i korytarzy. Zmiany skali i koloru pomagają rozpoznać, czy patrzymy na gmach jako turyści, jako ludzie szukający wyjścia czy jako służby próbujące z ulicy zorientować się w sytuacji.

Praca remontowa ma tu konkretne znaczenie. Żelazne drzwi i przestrzeń ukryta za tynkiem naruszają obraz dobrze zinwentaryzowanego obiektu. Robotnicy zaczynają wdawać się w dyskusje o tym, co może się znajdować w tajemniczym pomieszczeniu, lecz nie mają możliwości jego sprawdzenia, gdyż spieszą się z powodu konferencji prasowej. Komiks w trakcie tych scen przygotowuje także grunt pod kolejne zagrożenia, m.in. informując czytelnika o braku zraszaczy na tym piętrze.

Pożegnanie Terry’ego i atak wampirów

We wczesnych partiach komiksu twórcy próbują też nadać głębi charakterom bohaterów. Czytelnik dowiaduje się, że Terry wyjeżdża do Afganistanu jako wojskowy mechanik, że z jego decyzją wiąże się śmierć ojca, że z nieznanej przyczyny zerwał ze swoją dotychczasową dziewczyną, Mary. Ashley i jego przyjaciele zabrali go na taras, żeby pokazać mu, co zostawia za sobą.

Tym samym na początku zeszytu dużo się mówi o rozstaniach, ale też o przyjaźniach i relacjach pomiędzy postaciami. Niestety są one skondensowane na kilku stronach, przez co brak im naturalności. A scenarzyści próbują tam upchnąć także wątki dotyczące związków miłosnych i życia szkolnego, żart nawiązujący do The Walking Dead i inne rzeczy. Jest tego zwyczajnie zbyt wiele. Ta przesada i narracyjny pośpiech będą zresztą domeną całej miniserii. Na domiar złego komiks odsłania się wkrótce także jako zaskakująco mało dynamiczny.

Wampiry zdobywają w nim przewagę niemal natychmiastowo. Wchodzą od strony przestrzeni publicznej, pojawiają się nad głowami ludzi. Adlard potrafi przeprowadzić wzrok czytelnika od wąskiego kadru z reakcją do ujęcia, w którym nagle widać rozmiar ataku. Słabiej wypada jednak zmienność samych starć. Kilka kolejnych napaści opiera się na podobnym przejściu od zaskoczenia do szarpaniny. Szybkość zabijania wyraźnie rośnie, choć ruch na planszy bywa mniej urozmaicony niż sugeruje liczba ofiar.

Na ulicy poniżej służby zaczynają mówić o terrorystach. Mylą się oczywiście co do natury napastników, lecz trafnie wyczuwają, że atak jest skoordynowany. Komiks buduje w ten sposób dalekie skojarzenie z tragicznymi wydarzeniami 11 września i rozwija odruch rozpoznawania ataku na nowojorski wieżowiec w ramach historii, którą następnie łączy z innymi politycznymi kontekstami. W tym numerze są one jeszcze zasugerowane urywkowo poprzez słowa „Hamaťsa” i „U’tlun’ta”, ale w drugim ujawniają się z większą siłą.

Zeszyt 1 – podgląd na GlobalComix

Zeszyt 2.

Drugi zeszyt sprawniej łączy ruch wewnątrz wieżowca z decyzjami na zewnątrz. Przyjaciele korzystają z planów, przejść technicznych i kanału wentylacyjnego, a przy rusztowaniach szukają drogi między piętrami. Dzięki temu Empire State Building zaczyna wreszcie wyznaczać różne rodzaje niebezpieczeństw i sposoby ich omijania, stając się czymś więcej niż tylko tłem akcji. Na przykład przejście pod sufitem ogranicza widoczność i swobodę ruchu, podczas gdy na zewnętrznych pomostach postaci wystawiają się na ostrzał i ryzykują upadek.

Ucieczka jest też powiązana z działaniami ludzi na zewnątrz budynku. Podczas sekwencji przeskakiwania po pomostach przejście od sylwetek na rusztowaniu do okrągłego obrazu w celowniku odbiera uciekinierom kontrolę nad tym, co dzieje się wokół nich. Komiks w tych scenach robi również udany użytek z ognia, zarówno wizualnie, jak i narracyjnie.

Cały zeszyt prezentuje się zresztą lepiej od poprzedniego. Zawarta jest w nim jedna z najlepszych sekwencji miniserii, szturm SWAT. Adlard na przemian odsłania fragment napastnika lub policjanta i pogrąża obraz w czerni. Najpierw kadry wypełniają strzały i meldunki, później urywa się łączność, a w szerokim czarnym pasie znika również dźwięk. Latarka pozwala po chwili zobaczyć wampiry pochylone nad ciałami. Nastrojowa, dynamiczna scena jest też obserwowana na monitorach, których chłodne, niebieskie światło odcina się od motywu ognia z innych kart komiksu. Starcia z wampirami nie tylko mają zadowalające tempo, ale również udanie rozkładają informacje na temat ich słabości, pełniąc także wyraźną funkcję narracyjną.

Indiańska geneza wampirów

W numerze pojawia się idea wskrzeszania przez wampirzego boga zmarłych, którzy powracają jako istoty przypominające skrzyżowanie wampirów z zombie. Sam bóg wizualnie kojarzy się początkowo z Nosferatu, szczególnie w przypadku kształtu głowy, uszu i dłoni, ale także niektórych gestów. Jego pojawienie się oraz charakterystyka wampirów stanowią najlepszy fabularny pomysł całej miniserii, któremu warto się przyjrzeć dokładniej.

W komiksie obecny jest profesor Dent, opisujący legendę o grobowcu odtwarzanym na przestrzeni wieków tak wysoko, jak to możliwe. Na szerokiej planszy dawny krajobraz i grób zostają zestawione z nowoczesnym Empire State Building. Tym samym wysokość, która w pierwszym numerze zapewniała turystom widok, odsłania się jako posiadająca też znaczenie rytualne. Różne odcienie nieba oraz małe kadry wpisane w panoramę pozwalają przy tym zestawić dwie epoki na jednym rozkładzie. Na następnych planszach opowieść Denta o odrodzeniu i krzyku zwiastującym burzę zaczyna budować inny nastrój zagrożenia niż szybkie i krwawe ataki wewnątrz gmachu.

Powiązanie tej legendy z miastem posiada historyczny punkt zaczepienia. Monterzy konstrukcji stalowych z narodu Kanien’kehá:ka, zwanego też Mohawkami, rzeczywiście bowiem pracowali przy budowie Empire State Building. Ich udział wyrastał z wielopokoleniowej tradycji pracy w tym fachu. Dent przechodzi od tego faktu do stereotypu wojowników pozbawionych lęku wysokości i stosuje wobec nich określenie „ludożerców”. Wkład robotników jest dobrze udokumentowany, aczkolwiek padające w komiksie stwierdzenie o ich przeważającym udziale w budowie jest przesadzone i odbiera wyłaniającemu się komentarzowi społeczno-politycznemu ciężar. W kontekście historycznych zagadnień wystarczyło trzymać się prawdy, która i tak do najprzyjemniejszych nie należy, zamiast dodatkowo ją kolorować i narażać przesłanie komiksu na niepowodzenie. Również sięganie po stereotypy odważnych Indian znacząco upraszcza ich obraz i pozbawia go powagi.

Wzmianka o Mohawkach zostaje też powiązana z uwagą o ludziach, którzy zabarykadowali się w Kanadzie z powodu groźby zniszczenia tamtejszego cmentarza. Nie pada żadne konkretne wyjaśnienie tego odniesienia, lecz najpewniej chodzi o opór w Kanehsatà:ke w 1990 roku, znany jako kryzys Oka. Był on związany z planowaną rozbudową pola golfowego na spornym terenie obejmującym cmentarz. Poprzez siatkę prawdziwych i fikcyjnych skojarzeń komiks przywołuje więc różne konflikty, łącząc je z kwestią cmentarzy i grobowców. Nadaje im w ten sposób horrorowy sznyt, który całkiem dobrze się sprawdza.

W drugim zeszycie dokonana zostaje też krótka analiza języka wampirów, w którym dopatruje się elementów mohawka oraz tego, co komiks określa mianem „Kwakiutl” i przedstawia jako archaiczny dialekt. Vampire State Building splata tutaj kilka odrębnych tradycji. Historycznie nazwę Kwakiutl, wywodzącą się od nazwy społeczności Kwagu’ł, rozszerzano na inne spokrewnione z nią grupy. Ich zbiorcza nazwa – która w komiksie nie pada – to Kwakwaka’wakw. W tradycji tych ludów istniał taniec i obrzęd inicjacyjny o nazwie Hamaťsa. Tak określano też tancerza przechodzącego inicjację. W komiksie nazwa ta jest przypisywana ogółowi wskrzeszonych przez wampirzego boga istot. Zwykle mówią o sobie w liczbie mnogiej – „Jesteśmy Hamaťsa” – sugerując posiadanie zbiorowej świadomości. Określenie to wiąże się ponadto z opowieściami o istocie zwanej Baxwbakwalanuksiwe’, która pożerała ludzi. Taniec miał za zadanie uspokoić osobę opętaną przez tę istotę.

Sam bóg wampirów nosi imię U’tlun’ta. Ono pochodzi z kolei z tradycji Czirokezów i odnosi się do żeńskiej postaci o kamiennej skórze i długim, ostrym palcu, znanej też jako Spearfinger. W samym komiksie U’tlun’ta jest jednak męski, posiada paszcze na całym ciele, odpowiadające opowieściom o Baxwbakwalanuksiwe’, oraz sylwetkę Nosferatu. Stanowi tym samym złożony projekt, łączący motywy z legend oraz popularnej kultury. Niestety – w moim odczuciu – pomysł na jego design jest o wiele ciekawszy niż jego przedstawienie. Ilustracje ukazujące boga wampirów są zbyt realistyczne i dokładne, nie przechodzą nigdy w stronę większej grozy i groteski, przez co nie niosą ciężaru i strachu obecnych w jego projekcie.

Zeszyt 2 – podgląd na GlobalComix

Zeszyt 3.

W trzecim numerze zagrożenie częściej przybiera wygląd znajomych osób, które teraz znajdują się pod kontrolą wampirów. Szczególną siłę ma tu spotkanie z Ashley, łączące elementy grozy, gore i dramatu. Komiks odzwierciedla zmianę nastroju wizualnie. Ujęcia stają się coraz ciaśniejsze i bardziej klaustrofobiczne. Częściej też widzimy ręce, zęby czy fragmenty otoczenia zamiast całych obrazów. Na zewnątrz służby odkrywają tymczasem, że większość wampirzego roju, któremu stawiają czoła, składa się z ludzi, którzy jeszcze przed chwilą byli pracownikami lub turystami obecnymi w budynku.

Nadciągająca burza i groźba wydostania się wampirów do miasta kierują komiks ku rozwiązaniu kojarzącemu się z finałem Płonącego wieżowca. Tam wysadzenie zbiorników ma zalać wnętrze wodą i zdusić ogień. Tutaj instalacja przeciwpożarowa przygotowuje pożar, który ma ocalić ludzi poza budynkiem. Niestety tę część komiksu osłabia techniczny drobiazg. Podczas narady służb pada stwierdzenie, że konstrukcja Empire State Building jest pozbawiona metalu, stąd ten plan ma szanse się powieść. Rzeczywisty budynek posiada jednak stalowy szkielet. Warto dodać, że w tej samej scenie pojawia się także odniesienie do 11 września. Według rozmówców od tej właśnie daty straż pożarna nie stawiała w stan gotowości równie dużych sił.

Ogólnie jednak numer trzeci nie ma do zaoferowania tak wiele jak poprzednie. W większości zadowala się pokazywaniem bohaterów brnących przez kolejne piętra, powracając czasem do rozmów, które mają za zadanie pogłębić ich portrety psychologiczne, ale nie przynoszą większych efektów. Wprowadzony wcześniej bóg wampirów okazuje się zaś zaskakująco nijaki i statyczny. Komiks posiada z pewnością spory potencjał, lecz gdy przechodzimy do ostatniego numeru oczywistym się staje, że nie potrafi go zrealizować.

Zeszyt 3 – podgląd na GlobalComix

Zeszyt 4.

W ostatnim zeszycie czytelnik zatacza wraz z bohaterami pętlę. Akcja Vampire State Building zaczęła się na górnych piętrach i do nich też wraca w finale. A dokładnie na siedemdziesiąte piąte piętro, gdzie Terry konfrontuje się z U’tlun’tą, w czym zyskuje pomoc Mary. Pojedynek jest mało emocjonujący i w gruncie rzeczy sprowadza się do tego, kto pierwszy dopadnie czegoś, co spowoduje ogień. Potwór ma sugestywny wygląd, zwłaszcza gdy w płomieniach widać paszcze rozsiane po jego ciele, ale w bezpośrednim spotkaniu z Terrym robi się z niego dość zwyczajny przeciwnik.

Za to sam pożar Adlard i Sébastien Gérard rozegrali bardzo dobrze. Po pytaniu, kto podłożył ogień, pojawiają się trzy niemal identyczne kadry pustej klatki schodowej. Płomień wchodzi od góry i z każdym kadrem schodzi o kilka stopni. Dopiero potem pojawia się wielki widok wieżowca z lotu ptaka. Tempo bierze się tutaj z powtórzenia spokojnego kadru, a ogrom pożaru czuć dlatego, że chwilę wcześniej dało się go mierzyć stopniami. Podobnie działa plansza zestawiająca rozpadającą się w ogniu dłoń U’tlun’ty z Terrym, który parzy sobie ręce, przytrzymując rozgrzane drzwi. Ten sam ogień rozwiązuje jeden problem i natychmiast stwarza drugi.

Tak samo jak bez większych emocji rozwiązuje główny konflikt, tak samo pobieżnie komiks traktuje też konflikty, które zdążyły się pojawić wśród postaci drugoplanowych. Pod koniec zdaje się o nich zupełnie zapomnieć i pozwala wszystkim wspólnie się cieszyć, mimo że niektórzy z nich jeszcze przed chwilą do siebie strzelali. Numer zawiera również epilog, w którym wyraźniej objawiają się ograniczenia wcześniejszych zeszytów. Próbuje on uderzyć w sentymentalny, nostalgiczny ton, opłakując poległych i opisując głębokie przywiązanie Terry’ego do przyjaciół. Jednak czytelnik nigdy tego przywiązania nie poczuł. Postaci były zarysowane bardzo szkicowo i mimo czterech numerów żadna z nich nie wybiła się na tyle znacząco, by ją lepiej zapamiętać. Służyły raczej za tło dla Terry’ego, który od pierwszych kadrów był pozycjonowany jako główny bohater.

Ostatnia plansza Vampire State Building zawiera kadr z robotnikami, przywołujący Lunch Atop a Skyscraper, fotografię z budowy Rockefeller Center z 1932 roku. Komiks sięga po rozpoznawalny obraz ludzi, którzy zbudowali panoramę Nowego Jorku, po czym ujawnia kryptę, ukrytą w kolejnym wieżowcu, jakby sugerując, że każdy cud architektoniczny skrywa w sobie ponurą przeszłość. Ta dwuznaczność ciąży też na słowach Terry’ego. Jemu wiara w powrót zmarłych pozwala się pożegnać i patrzeć z nadzieją w przyszłość. Czytelnik pamięta zaś, w jakiej postaci zmarli wrócili na początku miniserii.

Zeszyt 4 – podgląd na GlobalComix

Bonus: budowniczowie i wampiry

Polityczne napięcie pojawia się już w samym sposobie, w jaki komiks opowiada o budowie wieżowca. Na początku pokazuje ją jako część historii nowojorskiego sukcesu. Podczas oblężenia przypomina, że pracowali przy niej pomijani w wielu zapiskach historycznych Mohawkowie, ale w ciągu jednej rozmowy przechodzi od ich fachu do stereotypowych opowieści o nieustraszonych wojownikach i ludożercach. Historyczny punkt wyjścia jest jednak konkretny. Mohawkowscy monterzy konstrukcji stalowych współtworzyli Empire State Building. Później pracowali również przy obu wieżach World Trade Center oraz uczestniczyli w akcji ratunkowej i usuwaniu skutków zamachu.

Ten sam problem widać w mitologii. Hamaťsa to tradycja ceremonialna Kwakwaka’wakw związana z opowieściami o istocie pożerającej ludzi. U’tlun’ta to postać z tradycji Czirokezów. Komiks łączy oba wątki z historią mohawkowskich robotników i podaje to wszystko w scenach, w których eksperci tłumaczą policji naturę zagrożenia. Tron boga wampirów – złożony z trupów i stanowiący najbardziej zapadający w pamięć obraz z komiksu – kojarzy się w tym kontekście z opowieścią ’Namgis przytaczaną przez centrum kultury U’mista. Siedzisko służy w niej za pułapkę na pożeracza ludzi, a z jego popiołów powstają gryzące owady. Pokrewieństwo obrazów jest uderzające. Tym bardziej szkoda, że scenariusz zaciera odrębność opowieści, z których czerpie, i tak łatwo sprowadza je do wspólnej historii o tajnym kulcie.

Więcej o indiańskich legendach i pracy Mohawków można przeczytać, klikając w poniższe linki.

Brooklyn Mohawks: https://www.bklynlibrary.org/blog/2009/11/24/brooklyn-mohawks

How Mohawk ‘Skywalkers’ Helped Build New York City's Tallest Skyscrapers (czytelnicy z Unii Europejskiej muszą użyć VPN-u, żeby otworzyć link): https://www.history.com/articles/mohawk-skywalkers-ironworkers-new-york-skyscrapers

Dział Education na stronie Living Tradition: https://umistapotlatch.ca/enseignants-education-eng

Cherokee Legends: https://visitcherokeenc.com/utlunta/