Scenariusz: Christopher Priest
Rysunki: Donny Hadiwidjaja
Kolory: Mohan
Wydawnictwo: Dynamite Entertainment
Publikacja: grudzień 2021-maj 2022

Przyznam, że gdy sięgałem po tę miniserię spodziewałem się typowego crossa z dwiema postaciami, które nie będą szczędziły sobie razów w niezbyt ambitnej opowieści niemającej większego wpływu na ich historie. Zupełnie się jednak myliłem. Vampirella i Dracula toczą między sobą boje już od 1972 roku, a Vampirella/Dracula: Unholy stanowi bezpośrednią kontynuację poprzedniej serii o Vampi z Dynamite. Co więcej, wydarzenia z tej mini były później kontynuowane w Vampirella: Year One.

Ponadto komiks ten nie jest prostą bijatyką dwóch wampirycznych istot – kosmicznej Vampirelli i nieumarłego Draculi – lecz zaskakująco poważną i mroczną opowieścią. Transylwański krwiopijca przez niemal całą miniserię trzyma się w cieniu i okazuje się być wielkim manipulatorem, a nie przystojniakiem w pelerynie, próbującym wysysać krew z mniej lub bardziej przypadkowo napotykanych dziewic.

W moim odczuciu seria ta ma tylko jedną istotną wadę: promowanie jej jako osobnej całości. W rzeczywistości można ją traktować jako zeszyty 26-31 zakończonego w 2021 roku ongoingu o Vampi, gdyż bez jego znajomości czytelnik zaczyna lekturę z poczuciem zagubienia, pozbawiony wymaganej wiedzy nt. tego kto kim jest i dlaczego Dracula jest tak odmienny od swojego klasycznego wizerunku.

Przyjrzyjmy się zatem każdemu zeszytowi osobno i przeanalizujmy zawarte w nim pomysły. Gwoli ścisłości dodam, że poniższy tekst nie jest recenzją miniserii, ile krótką, nieunikającą spoilerów analizą, powiązaną z subiektywną oceną komiksu.

Zeszyt 1. A Fistful of Dirt

Kim jest Dracula?

Najważniejszą innowacją wprowadzoną na początku Unholy jest wirus Dracula. Matt Ecsed – jeden z protagonistów komiksu – od dzieciństwa nosi infekcję powiązaną z materiałem genetycznym Draculi, przenoszącą się między ludźmi i mającą również wymiar metafizyczny. Miniseria kontynuuje ideę współistnienia nauki i magii, obecną w historiach o Vampirelli, podkreślając, że do walki z zakażeniem potrzebne są zarówno nauka, jak i mistycyzm. Tak też znajoma z wcześniejszych komiksów organizacja CDC bada biologiczne mechanizmy infekcji, zaś rytuał krwi i transylwańska ziemia oddziałują na jej okultystyczny aspekt. Oparte na medycynie leczenie w dzieciństwie Ecseda zahamowało działanie wirusa, lecz do jego całkowitej eliminacji wymagany jest pierwiastek magiczny.

Już w pierwszym zeszycie na powierzchnię wyłania się intrygujący portret legendarnego wampira. Dracula – jako wirus – infekuje nie tylko ciała, ale również kulturę. Jest obecny w DNA Matta, jego koszmarach, wierzeniach kultystów, turystyce związanej z Transylwanią, widowiskach i reklamach. Choć sam fizycznie prawie nieobecny, każdy system interpretowania świata nosi jakiś ślad jego legendy. Sugestie na ten temat ustępują później miejsca stwierdzeniu tego faktu, kiedy Dracula – w piątym numerze – wprost uznaje własny status fikcyjnej ikony za rodzaj kamuflażu.

Kim jest Matt Ecsed?

Choć tytuł serii eksponuje Vampirellę i Draculę, w rzeczywistości psychologiczne centrum stanowi Matt. Ma luki we wspomnieniach, koszmary, chorobę, której natury nie rozumie, oraz wątpliwości dotyczące kobiety przedstawiającej się jako jego żona. Dla poszczególnych instytucji i ludzi jest kimś zupełnie innym: dla lekarzy pacjentem, dla FBI elementem śledztwa, dla kultu potencjalnym władcą, dla Vampirelli mężem, dla zamku i jego nadnaturalnych mieszkańców Draculą. Sam jednak wciąż obstaje przy tym, że jest po prostu Mattem.

Ważna i moralnie niejednoznaczna jest historia ingerencji Vampirelli w pamięć Ecseda, kiedy ten był jeszcze chłopcem. Jako dziecko Matt został przez nią uratowany, a następnie poddany posthipnotycznej sugestii, która wymazała z jego pamięci wydarzenia związane z infekcją. Vampirella zatem wie o nim więcej, niż on sam; zawarte między nimi małżeństwo jest obciążone ogromną asymetrią wiedzy i doświadczenia. Przez wszystkie sześć numerów stanowi ono realny problem etyczny, a nie niewinną romantyczną sztuczkę. Jest to przy tym zaleta komiksu, utrzymującego świat moralnie ambiwalentnym i pozwalającego wszystkim na dokonywanie nie zawsze dobrych czynów w próbach osiągnięcia najlepszych czasem celów.

W kontekście małżeństwa warto zauważyć, że choć Priest wykorzystuje znajomy z fantasy motyw – zapowiedź, że miłość pokona zło – to rozbudowuje go o całą procedurę. Ślub, rytuał krwi, połączenie dusz i późniejsza konsumpcja małżeństwa mają stanowić tylko jeden z elementów leczenia Matta. Małżeństwo nie jest więc finałem rozwijającego się romansu, wręcz przeciwnie: jest punktem wyjścia i narzędziem walki z Draculą. Matt zna przy tym swoją nową żonę dużo słabiej, niż sugeruje konwencjonalny język love story.

Jest to też do pewnego stopnia odwrócenie gotyckiego szablonu Brama Stokera. U niego wampir atakuje ludzkie więzi i małżeństwa; tutaj istota wampiryczna, jaką jest Vampirella, próbuje posłużyć się małżeństwem jako bronią przeciw Draculi. Nie oznacza to emancypacyjnej wymowy komiksu, lecz niewątpliwie otwiera go na interesujący konflikt pomiędzy instytucją, seksualnością i autonomią jednostki.

Transylwania, Drakulon i inne nawiązania

Bliżej literackiego pierwowzoru Draculi jest natomiast motyw worka ziemi. U Stokera wampir potrzebuje rodzimej gleby jako miejsca spoczynku. W Draculi przewozi do Anglii skrzynie z ziemią, które bohaterowie próbują potem odnaleźć. Matt żartuje z tych wampirzych potrzeb, lecz Vampirella wyjaśnia mu, że Vampiri z Drakulonu i ziemscy nieumarli są zupełnie odmiennymi istotami mimo powierzchownych podobieństw. Priest zatem wprost zderza pomysły science fiction z epoki Warrenowskiej (Vampirella jako przedstawicielka obcej rasy Vampiri) oraz gotyk końca XIX wieku (okultystyczny, metafizyczny wymiar Draculi). Stanowi to interesujący kontrast, który w komiksach o Vampi był wszakże wykorzystywany już w latach 70., lecz rzadko kiedy z takim przekonaniem. Sam tytuł pierwszego zeszytu – A Fistful of Dirt – stanowi przy tym nawiązanie do filmu A Fistful of Dollars Sergia Leone, co też poniekąd podkreśla wątek pojedynku między tytułowymi istotami.

W trakcie numeru bohaterowie docierają do zamku Bran, miejsca współcześnie sprzedawanego turystom jako „Dracula's Castle”, choć jego związki z literacką twierdzą i historycznym Vladem III są w najlepszym razie luźne. Priest przejaskrawia realną komercjalizację legendy, zamieniając zamek w groteskową atrakcję „Drac's Digs”: wyścigi trumien, Elvis Dracula, reklamowe slogany, kaplicę ślubną i absurdalne atrakcje dla turystów. Mechanizm horroru polega u niego na zderzeniu symulacji z autentycznym nadnaturalnym zagrożeniem. Prawdziwi nosiciele wampirzej mitologii przyjeżdżają do sztucznego „zamku Draculi”, co wynika ładunkiem humorystycznym. Po komicznych scenach pamiątek i widowisk nagle odzywają jednak się głosy rozpoznające Matta jako swojego pana. Rumuńskie wezwanie, jakie się tu pojawia – Domn al tuturor veacurilor – oznacza w kontekście komiksu „Władcę wszystkich wieków”.

Jedną z bardziej oczywistych aluzji pozostaje Mathias Konqvist, czyli nazwisko powiązane w komiksie z zamkiem i tożsamością Draculi. Przypomina Mathiasa Cronqvista z gry Castlevania: Lament of Innocence (2003), późniejszego Draculę. Drugim, słabiej potwierdzonym tropem jest padające w numerze nazwisko Petulengro; takie nazwisko nosi postać Jaspera Petulengro w XIX-wiecznych utworach George’a Borrowa (Lavengro, The Romany Rye). Możliwy jest literacki kontekst transylwańsko-romski, lecz nigdy nie został on potwierdzony przez autora komiksu. Priest do przedstawiania opowieści korzysta też z fragmentarycznych maili, akt, retrospekcji i relacji różnych narratorów, co przywodzi na myśl epistolarną konstrukcję Draculi, powieści złożonej z dzienników, listów, notatek i dokumentów. Początkowo nie wydawało mi się to nawiązaniem do Stokera – wszak Priest korzysta z podobnych zabiegów formalnych także w innych komiksach – lecz czwarty zeszyt serii sugeruje, że było to świadome nawiązanie do stylu powieści Stokera.

Rysunki i ocena

Hadiwidjaja proponuje szorstką, nierówną, chwilami szkicową kreskę. Jego twarze i anatomia bywają czasem mocno niespójne, ale nocne przestrzenie, nietoperze, zamek i finałowe wtargnięcie grozy zyskują w zaproponowanej przez niego fakturze. Mohan operuje tymczasem przede wszystkim zimnymi błękitami, turkusami i szarościami, na których znacząco wyróżnia się czerwień Vampirelli; turystyczny charakter zamku Bran wprowadza natomiast ostrzejsze, jaskrawsze barwy, podkreślając jego kicz. W ten sposób stworzono kontrast między połączeniem grozy, tajemnicy i zagubienia głównych partii numeru oraz chwilowej pauzy od nich po przybyciu do turystycznych atrakcji.

Podobnie do wielu innych komiksów o Vampirelli, czy ogólnie o tzw. bad girls, bohaterka jest silnie seksualizowana. Część scen erotycznych ma fabularne uzasadnienie, bo historia dotyczy przecież nowożeńców i intymności, ale liczne pin-upowe kadry obiektywizują Vampi niezależnie od kontekstu, wypadając nienaturalnie, nachalnie i infantylnie.

W całości numer pierwszy zawiera obiecującą, wielowarstwową koncepcję Draculi, lecz zbyt często odwołuje się do wcześniejszego runu, wprawiając w skonfundowanie czytelnika z nim niezaznajomionego. Dodanie krótkiego podsumowania przeszłych wydarzeń na początku komiksu byłoby bardzo mile widziane, a przy tym nie powinno stanowić problemu. Niestety Dynamite z jakiejś przyczyny praktycznie nigdy nie umieszcza streszczeń czy przypomnień wydarzeń w swoich pozycjach. Sprawia to także, że komiks posiada mało gotowego emocjonalnego kontekstu. Nowy czytelnik rozumie większość faktów, ale nie wie jeszcze, dlaczego powinien przejmować się wszystkimi relacjami.

Plansze promocyjne Dynamite Entertainment. Dynamite Entertainment.

Zeszyt 2. Communion – Better Call Saul – Song of Songs

Zamiast posiadania jednego tytułu, drugi numer mini korzysta wyłącznie z tytułów zawartych w nim trzech rozdziałów. Priest oddziela od siebie Matta i Vampirellę, po czym wystawia ich na objawienia. Vampi spotyka swoją dziecięcą postać, która odnosi się do jej drakulońskiej genealogii (Vampirella pochodzi z planety Drakulon), związku z Lilith (Lilith jest jej matką), jak również przeszłych i przyszłych wyborów życiowych. Matt tymczasem spotyka samego Draculę, próbującego go przekonać, że są jednym bytem i że Matt powinien porzucić swoją dotychczasową tożsamość.

Mamy tu do czynienia ze znanym z licznych mediów podstawowym schematem psychologicznego ataku: „wiem, kim naprawdę jesteś; przestań udawać, że należysz do ludzi”. Vampirelli wytyka się zdradę wspólnoty Vampiri przez wybieranie ludzi, a Mattowi bezsensowne opieranie się swojemu „prawdziwemu” draculańskiemu przeznaczeniu. Oboje jednak – zgodnie z oczekiwaniami czytelnika – odmawiają zaakceptowania biologiczno-metafizycznego determinizmu.

Można tutaj wytknąć serii wadę. Poza tym, że sam pomysł nie jest zanadto oryginalny, dziecięca Vampirella kusi bohaterkę wizjami odzyskania matki, świata i więzi. Stanowi to odniesienie do wcześniejszych wydarzeń z komiksów, szczególnie Sacred Six, lecz czytelnik rozpoczynający lekturę od Unholy nie ma możliwości odczucia pełnego ciężaru przynęty. Ponownie, jakiekolwiek streszczenie przeszłych wydarzeń znacząco by pomogło, tym bardziej, że miniseria była promowana jako dobry punkt wejścia dla nowych czytelników.

Serial, dzieje apostolskie, rytuał i homoseksualizm

Tytuł drugiego rozdziału jest równocześnie nawiązaniem do popularnego serialu Better Caul Saul i odniesieniem do nawrócenia Szawła w Dz 9,4. Biblijny głos pyta: „Szawle, Szawle, dlaczego Mnie prześladujesz?”. W komiksie Dracula przemawia do Matta niczym nadnaturalny autorytet, usiłując dokonać antynawrócenia: zamiast doprowadzić go do nowej wiary, namawia do zaakceptowania siebie jako Draculi. Dodaje wręcz, że sam jest bogiem. To również powracająca metoda znana z twórczości Priesta: popkulturowy żart w tytule rozdziału współpracuje z dużo starszym źródłem religijnym.

Najważniejszym ujawnieniem w rozdziale jest jednak to, że Matt pozostaje w związku ze swoim dotychczasowym partnerem Eriqiem. Małżeństwo z Vampirellą jest wyjątkową, wymuszoną okolicznościami procedurą, a nie zwieńczeniem wzajemnego romansu. Matt nawet protestuje przed seksualnym dopełnieniem rytuału; Vampirella przedstawia natomiast seks jako niezbędny element leczenia, przyrównując go do medycznego badania. Podkreśla przy tym, że nie żąda, aby Matt się w niej zakochał, ponieważ chodzi o jej miłość do niego i magiczny mechanizm więzi.

Priest nie pokazuje zatem kryzysu Matta dotyczącego jego homoseksualności ani próby „naprawienia” jego orientacji. Zamiast tego przedstawia konflikt między istniejącym związkiem homoseksualnym a nadprzyrodzonym nakazem poślubienia kobiety. Jednocześnie nie ukrywa, że warunki i presja, jakie są narzucone Mattowi są co najmniej moralnie dwuznaczne. Ecsed teoretycznie może nie wyrazić zgody na rytuał, lecz kiedy alternatywą jest zniszczenie jego tożsamości i odrodzenie Draculi, trudno mówić o swobodnej decyzji. Asymetrię pogłębia fakt, że Vampirella posiada niedostępne Mattowi wspomnienia i wiedzę na temat jego dzieciństwa. Od tego numeru problemy autonomii, świadomej zgody i manipulowania wiedzą należą do najważniejszych tematów miniserii.

Biblia, eucharystia i Bram Stoker

Rozdział Song of Songs nawiązuje do biblijnej Pieśni nad Pieśniami, wyjątkowo silnie związanej z poezją miłosną i cielesnym pożądaniem, ale posiadającej również bogatą historię interpretacji alegorycznej (Bóg-Izrael, Chrystus-Kościół). Rytuał w Unholy również łączy intymność fizyczną z działaniem religijno-metafizycznym.

Z kolei Communion otwiera pole do interpretacji rytuału jako bluźnierczej tudzież alternatywnej komunii. Vampirella daje Mattowi kielich własnej krwi; mąż ją wypija podczas seksualnego połączenia. Pojawiają się zatem krew, kielich, wspólnota, małżeństwo, cielesność, sakramentalny język oraz groźba przejęcia człowieka przez Draculę. Dramat można odczytać jako rywalizację dwóch komunii: połączenia Matta z Vampirellą i połączenia Matta z Draculą. Słowo communion znaczy także bliskość i uczestnictwo we wspólnocie. W tym kontekście pojawia się pytanie: z kim Matt zostaje naprawdę połączony i czy w ogóle pozostanie sobą?

Sekwencja konsumpcji małżeństwa jest wizualnie bardziej wyciszona niż gadatliwa pierwsza połowa zeszytu. Maleje liczba dialogów, rośnie rola ciał, kielicha, gestów, krwi i rozmieszczonych na planszach nadnaturalnych znaków. Dracula zdaje się wtargnąć w samą intymność małżeńską, niemal pomiędzy partnerów. Jego rumuńskie wezwanie, Domn al tuturor veacurilor, pełni funkcję bluźnierczego odpowiednika modlitwy do króla lub boga.

W tym kontekście najmocniejsza niepewność finału numeru brzmi: czy dopełnienie rytuału ocaliło Matta, czy przeciwnie, dostarczyło Draculi brakującego warunku zmartwychwstania? Vampirella postępuje zgodnie z przepowiednią, ale horror ujawnia się w tym, że próby ucieczki przed wizjami przyszłości są częścią drogi doprowadzającej do tej przyszłości. Jest to oczywiście nader częsty motyw fabularny, znany już od antycznych czasów.

Rysunki i ocena

Paralelne sceny Vampirelli i Matta dostają różne zimne przestrzenie iluzji; wnętrze hotelowe pozornie ociepla paletę, choć wkrótce okazuje się nowym polem działania Draculi. Liternictwo Williego Schuberta wyróżnia głosy nadnaturalne i sprawia, że rumuńskie wezwanie niejako wdziera się w rysunek. Sprawia to bardzo pozytywne wrażenie, utrzymujące na poziomie wizualnym niepewność świata przedstawionego i intruzywny charakter Draculi/wirusa.

Jednocześnie pozostaje nadmierna seksualizacja samej Vampirelli. Sceny erotyczne są konieczne fabularnie, lecz wybory kadrowania pozostają silnie pin-upowe. Numer jest jednak znacznie czytelniejszy od pierwszego, posiada świetną symetrię dwóch pokus i bardzo czytelne religijne odniesienia. Główną wadą pozostają wciąż niezrozumiałe dla nowicjusza nazwy: Lumea Următoare, Drakulon, Lilith, Scarlet Legion, Sacred Six i ciągłe odwołania do wcześniejszego runu.

Plansze promocyjne Dynamite Entertainment. Dynamite Entertainment.

Zeszyt 3. Homeland

Tytuł Homeland można odczytać dosłownie, jako powrót bohaterów do Stanów Zjednoczonych, oraz przewrotnie: wcześniejsze „Welcome home” w zamku sugerowało lokalizowanie ojczyzny w Transylwanii, ale skoro Dracula istnieje już jako infekcja przenoszona przez organizm człowieka, jego domem jest potencjalnie każde kolejne ciało. Zmiana miejsca akcji i powrót do Nowego Jorku przekształca ponadto do tej pory prymarnie gotycką opowieść w domowy horror, kryminał i procedural. Kryptę zastępuje mieszkanie, a na miejscu tajemniczej klątwy pojawiają się wyniki z laboratorium i dokumentacja policyjna.

Pojawia się również możliwe nawiązanie do częstej interpretacji Stokera jako autora powieści o odwróconej kolonizacji: obca siła wdziera się do imperialnego świata i zagraża jego biologicznym oraz kulturowym granicom. U Priesta zagrożenie nie musi już przypływać z Transylwanii; teraz jest odziedziczone, wyhodowane w zachodniej społeczności i ukryte w ciele obywatela. Geograficzna kolonizacja ustępuje kolonizacji osobowości.

Co więcej, pobyt w Stanach Zjednoczonych wprowadza prawdziwe konsekwencje emocjonalne dotyczące życia uczuciowego Matta i Eriqa. W pierwszych dwóch numerach mistyczne małżeństwo było traktowane jako procedura wymagana do ratowania świata. Przedstawiona w trzecim zeszycie rozmowa Matta z Eriqiem odbiera ten komfort. Dla Eriqa Matt nie uczestniczył tylko w rytuale, lecz poślubił inną osobę, zataił przed nim ważne informacje i odbył z nią stosunek seksualny. W nadprzyrodzonej logice bohaterów mogło to być konieczne, ale w logice realnego związku stanowi zdradę zaufania.

Szczególnie wymowna jest paradoksalna reakcja Eriqa, zbliżona do „przynajmniej mogłeś mnie okłamać”. Można ją odczytać jako emocjonalną prośbę powiedzenia czegokolwiek, co pozwoli zachować przekonanie, że łączyło ich coś wyjątkowego. Ta scena nadaje historii ludzką stawkę skuteczniej niż wcześniejsze wykłady o wirusie. Fakt, że mężczyzna ma wcześniejszy związek sprawia, że zagrożeniem dla jego tożsamości jest już nie tylko Dracula, ale także ślub z Vampirellą dokonany wbrew własnej orientacji seksualnej i uczuciom partnera.

Motywy wampiryczne i rodzinne

Na przestrzeni komiksu Matt coraz częściej napotyka klasyczne stokerowskie oznaki przemiany w wampira: wilka, potworną skrzydlatą postać, w końcu brak odbicia w lustrze. Z jednej strony to tradycyjny zestaw atrybutów Draculi; z drugiej kolejna manifestacja „kulturowego wirusa”. Ciało i percepcja Matta zaczynają odtwarzać kanoniczny zestaw tego, czym Dracula ma być w literaturze i kulturze. Nie jest to już tylko infekcja genetyczna, ale narzucanie mu roli.

Warto przy tym dodać, że scena z lustrem należy do najprostszych, ale zarazem najmocniejszych czysto horrorowych momentów serii. Dla Matta prawdziwym koszmarem nie jest fizyczny aspekt nieposiadania własnego odbicia, lecz psychologiczny. W historii o anihilacji tożsamości brak odbicia jest metaforą znikania osobowości Matta i przejmowania jej miejsca przez inny byt.

Do jego domu przybywają także jego matka i Lilith, matka Vampirelli. Gdy to się staje, ton komiksu skręca na chwilę ku sitcomowi o teściowych, ale z komizmu wyrasta wyraźny niepokój: nowożeńcy nie mogą ustanowić własnej relacji, ponieważ natychmiast otaczają ich dawne roszczenia rodzinne i genealogiczne. Matka Matta reprezentuje ludzkie zakorzenienie bohatera, a Lilith drakulońskie dziedzictwo Vampirelli. Co więcej, Dracula również kieruje wobec Matta quasi-rodzinne, metafizyczne prawo własności.

Lilith jest w tej grupie szczególnie podejrzana, tym bardziej, że Vampirella sądziła, że była świadkiem jej śmierci. Nie wiadomo zatem, czy przybyszka jest prawdziwą Lilith, oszustwem, projekcją czy jeszcze inną postacią z wcześniejszej mitologii. Priest tym samym konsekwentnie pokazuje, że rozpoznanie twarzy i głosu nie gwarantuje rozpoznania osoby.

Kontynuuje przy tym też odwoływanie się do wcześniejszych postaci i wydarzeń. Tutaj sprowadza postać o imieniu Brittany. Jest ona związana z wcześniejszą mitologią Szkarłatnego Legionu i struktur kościelnych. Vampirella pyta ją, czy Dracula może faktycznie powrócić. Brittany udziela bardzo pesymistycznej odpowiedzi, stanowiącej zupełne przeciwieństwo wcześniejszego „miłość pokona zło”. Według niej najpewniejszym sposobem pokonania Draculi jest bowiem zabicie Matta zanim straci on swoje człowieczeństwo.

Jednakże po odejściu Vampirelli obok Brittany pojawia się podejrzany rozmówca, a jej zachowanie każe zakwestionować szczerość udzielonej rady. Priest tym samym ani na chwilę nie pozwala czytelnikowi być pewnym jakiejkolwiek postaci czy słów. Nie wiemy, czy kobieta naprawdę próbuje ratować Matta, czy jej wskazówka była jednym z narzędzi Draculi. Wątpliwości są tym większe, że Dracula/wirus infekuje już nie tylko ciała, ale również umysły i rzeczywistość, na podstawie której inni podejmują decyzje.

Współgra z tym policyjne dochodzenie w sprawie śmierci Raya Forda, wynikające z wydarzeń z poprzedniej serii. Daje nam ono jednocześnie konwencjonalne oraz nadnaturalne dowody: postrzał i ślady po kłach, obrażenia oraz utratę krwi. Priest pokazuje po raz kolejny, że u niego systemy magiczny i naukowy współistnieją. Problem polega na tym, że funkcjonariusze próbują dopasować wyniki do opowieści, która nie bierze pod uwagę Draculi, kryjącego się za siecią kłamstw i manipulacji.

Nawiązania, rysunki i ocena

Nazwisko Matta, Ecsed, potencjalnie powstało jako nawiązujące do rodziny Báthory de Ecsed i historycznej Erzsébet Báthory, która w późniejszej kulturze popularnej stała się „krwawą hrabiną”, zwyczajowo związaną z wampiryczną ikonografią. Razem z „Mathias Kronqvist” z Castlevanii daje to sugestię, że Matt jest celowo budowany z kilku nakładających się na siebie genealogii fikcyjnych/legendarnych wampirów.

Pojawiający się w numerze nagłówek „The Devil and Mrs. Ecsed” przywołuje tymczasem tytuł filmu The Devil and Miss Jones (1941), a slangowe „going viral” zostaje użyte w potrójnym znaczeniu: jako biologiczna infekcja, jako rozprzestrzenianie się podejrzeń i – kulturowo – jako mit krążący jako informacja. Poza tym pojawia się okrzyk „Hail Brittany”, co może być nawiązaniem do religijnego „Hail Mary”, zwłaszcza biorąc pod uwagę kościelne powiązania postaci, lecz może być to tylko przypadkowe skojarzenie.

Wizualnie najmocniejsze elementy to wilk, wielka skrzydlata sylwetka oraz puste lustro. Hadiwidjaja dobrze radzi sobie z grozą ciała, nocą i cieniem; niestety nierówne twarze oraz erotyzujące kadry nadal pozostają jego słabością. Ciepłe wnętrza rodzinne udanie kontrastują za to z ciemnymi wizjami, purpurową sceną rozmowy z Brittany i sterylnością szpitala.

Ten numer zawiera najlepszy do tej pory dramat osobisty. Eriq nadaje kryzysowi Matta wymiar wykraczający poza abstrakcyjne zagrożenie wirusem. Dracula tymczasem zaczyna zakażać samą możliwość ustalenia prawdy.

Plansze promocyjne Dynamite Entertainment. Comics for Sinners.

Zeszyt 4. Maternity

Czwarty numer miniserii stara się uczynić komentatorem współczesnej fabuły samego Brama Stokera. Nie jest chyba określeniem nad wyrost nazwanie zeszytu przełomem formalnym serii. Pojawiają się w nim pożółkłe ramki z autentycznymi fragmentami Draculi Brama Stokera. Przywołane zostają między innymi wypowiedzi Van Helsinga (zapisane przez Sewarda), zasady wejścia wampira do domu, rozważania o rosnącej inteligencji hrabiego, jego długowiecznej cierpliwości oraz późniejsze memoranda Van Helsinga.

Van Helsing opisuje Draculę jako istotę, która choć posiada ogromne zdolności, dopiero uczy się korzystać z nowych warunków, prowadzi eksperymenty i rozpoznaje granice możliwości. Nazywa go nawet potencjalnym ojcem lub orędownikiem nowego porządku. Priest umieszcza te słowa ponad scenami, w których współczesny Dracula – a więc taki, który nauczył się już nowoczesnego świata – stosuje podobne manipulacje. Oryginalna powieść nie jest więc tylko skarbcem easter eggów, lecz równoległym komentarzem, niemal drugim narratorem całego zeszytu. To bardzo udane rozwinięcie epistolarności, którą zapowiadały wcześniejsze zeszyty. Priest przestaje naśladować wyłącznie stokerowskie dokumenty i wstawia je bezpośrednio do swojej opowieści.

Dwuznaczności słów

Numer zaczyna się prologiem Entry Level, który to tytuł jest potraktowany dwuznacznie. Entry to próg mieszkania, jaki klasyczny wampir może przekroczyć dopiero po zaproszeniu przez domownika. Entry level to również początkowy poziom kompetencji, zgodny z cytowanym opisem Draculi uczącego się swoich mocy. W scenie zawartej w prologu istotną rolę odgrywa fakt, że ktoś pozwala wejść osobie rozpoznanej jako znajoma, lecz w rzeczywistości nią niebędącą.

W ten sposób powraca pytanie o ważność zgody uzyskanej przez podszywanie się pod inną osobę. Formalnie zaproszenie nastąpiło; materialnie mogło opierać się na kłamstwie. Podobny problem dotyczył ślubu, rytuału i wymazanych wspomnień Matta. Dracula nie tyle obchodzi reguły świata, ile wykorzystuje słabości samych reguł, szczególnie tam, gdzie system żąda gestu zgody, ale nie gwarantuje prawdziwej wiedzy.

Tytuł całego numeru, Maternity, sugeruje zaś macierzyństwo: mamy matkę Matta, Lilith i relacje rodzinne, przez które bohaterowie są podatni na manipulację. Równocześnie Stoker nazywa Draculę potencjalnym ojcem nowego rodzaju istot. Dracula rozmnaża się przez infekcję, zakażanie i przejmowanie ciał, a więc proponuje własny, pasożytniczy odpowiednik genealogii.

Najciekawszy paradoks brzmi zatem: uczucia, które mogą pomóc Mattowi zachować człowieczeństwo, czynią go też przewidywalnym i podatnym na manipulacje. Bohater przyjdzie ratować matkę, ponieważ ją kocha, a więc Dracula może urządzić pułapkę opartą na tej pewności. Miłość bywa bronią przeciw złu, ale okazuje się także słabością, którą zło potrafi wykorzystać. Dodatkowo komplikuje to odczytanie przepowiedni z pierwszego numeru jako prostej obietnicy.

W końcu Van Helsing przywołuje w zeszycie łacińskie „Festina lente”, „spiesz się powoli”. Dracula dysponuje perspektywą stuleci, dlatego nie musi zachowywać się jak zwykły złoczyńca planujący pojedynczy atak. Manipuluje Mattem, Vampirellą, rodziną, kultem, pozornymi świadkami, wspomnieniami oraz ciałami. Nie jest po prostu człowiekiem w pelerynie, który chce kogoś ugryźć. To długofalowy strateg, dla którego prawdziwym polem bitwy jest informacja o tym, kim są poszczególne osoby.

Właśnie w tym numerze coraz bardziej zasadna stała się interpretacja, że dezorientacja czytelnika ma często cel narracyjny. Priest chce, abyśmy razem z bohaterami nie wiedzieli, czy możemy zaufać twarzy, imieniu, zeznaniu czy wspomnieniu. Nie znaczy to jednak, że każde nieczytelne przejście jest udanym zabiegiem. Scenarzysta jest znany z nadmiernej chaotyczności swoich komiksów i choć Unholy prezentuje się pod tym względem lepiej – oraz łączy jego styl z fabułą – wciąż momentami okazuje się konfundujący i każący zastanawiać się nad zasadnością niektórych przeskoków fabularnych.

Krucyfiks, cmentarz i trumna

Vampirella nie ufa pojawiającej się Lilith i stosuje wobec niej krucyfiks. W świecie komiksu test działa niemal jak procedura laboratoryjna: klasyczny ziemski wampir powinien reagować w określony sposób. Jeśli dana istota może utrzymać krzyż, hipoteza „to Dracula” słabnie. Ale natychmiast po teście pojawia się logiczna pułapka: „to nie Dracula” nie oznacza automatycznie „to prawdziwa Lilith”. Nie wyklucza to innych istot ani metod oszustwa, a przecież Dracula potrafi infekować umysły, co może pozwolić mu obchodzić ograniczenia fizycznego, nieumarłego ciała.

Scena ta jednak udanie łączy naukę z mistyką. Krzyż jest narzędziem diagnostycznym podobnie jak wyniki CDC. Niestety oba testy nie dają pełnej wiedzy o złożonym zagrożeniu, jakie mają wykryć. Ponadto Vampiri z Drakulonu podlegają innym zasadom niż ziemskie (stokerowskie) wampiry, co czyni proste klasyfikacje dodatkowo zawodnymi.

Scena z rozdziału Family Reunion rozgrywa się tymczasem na Ship Graveyard w Rossville na Staten Island, nawiązującym do rzeczywistego nowojorskiego cmentarzyska statków przy Arthur Kill (Witte Marine). Lokacja ma naturalny gotycki charakter: rozpadające się pojazdy, rdza, noc, woda, resztki konstrukcji.

Miejsce sugeruje też dwuznaczność słowa vessel, oznaczającego zarówno statek, jak i naczynie lub nosiciela. Matt jest vessel dla Draculi, a ważna konfrontacja o przejmowanie ludzi rozgrywa się na cmentarzysku martwych vessels. Wizualnie rozkładające się statki przypominają ciała, które już umarły, lecz jeszcze całkowicie się nie rozpadły. Jako takie, miejsce akcji stanowi świetne odzwierciedlenie zaprezentowanych wydarzeń.

W numerze znajdziemy też kapitalny pomysł, łączący pulpę z gotykiem: ziemia Draculi zostaje ukryta w stole bilardowym. Zamiast tajemniczej krypty mamy element wyposażenia współczesnego nowojorskiego mieszkania. Priest zestawia odkrycie z autentycznym cytatem Stokera o grobowcu oznaczonym nazwiskiem „Dracula”. Nowy świat nie unieważnia archaicznego horroru, lecz przekształca kryptę w mebel, dodatkowo rozwijając wrażenie niepewności i fałszywości wszystkiego, co otacza bohaterów.

Także finałowe odkrycie pustego miejsca spoczynku odpowiada wcześniejszemu ustępowi u Stokera. Znaczące jest zarówno samo wykorzystanie ziemi, jak i brak poszukiwanej osoby: Vampirella znajduje materialne ślady nieumarłego, ale znowu nie tam, gdzie spodziewa się spotkać przeciwnika. Zamiast tego dociera do cierpiącego Matta i próbuje wywołać w nim deklarację własnej tożsamości. Pada wtedy zdanie „Nie jestem Draculą”. W kontekście wcześniejszych numerów brzmi jak odmowa pogodzenia się z losem zapisanym w krwi, genach i cudzej legendzie. Ale następny numer zmienia tę interpretację: zdanie okazuje się nie tyle symboliczną deklaracją, co dosłowną wskazówką.

Od tego momentu podstawowe pytanie komiksu przestaje brzmieć wyłącznie czy Matt zostanie Draculą? Zaczyna mu towarzyszyć kolejne: skąd wiemy, że osoba stojąca przed nami jest Mattem? Każda tożsamość może być przecież maską albo zapisem cudzej pamięci.

Rysunki i ocena

Hadiwidjaja ma tutaj więcej okazji do przejścia do body horroru, co stanowi wielką wizualną zaletę komiksu. Rozpad skóry, wyschnięta tkanka, trupia twarz, groteskowa przemiana osoby opanowanej przez potwora zwiększają zarówno ładunek grozy, jak niebezpieczeństwa i wręcz surrealnego rozkładu, jaki towarzyszy obecności Draculi. Infekcja wreszcie staje się widzialnym zniszczeniem ciała, a nie tylko terminem w dialogach lekarzy. Silne są także szerokie panoramy cmentarzyska statków, księżyc, skrzypiące wraki i kontrasty światła krucyfiksu z ciemnością.

Nadal jednak wraca problem rysowanych twarzy. Jest on szczególnie dotkliwy, gdy postaci celowo podszywają się pod inne. Z powodu nierównej, załamującej się kreski łatwo jest pomylić zamierzoną paranoję ze zwykłą nieczytelnością rysunku lub montażu. To istotna wada, która nie powinna mieć miejsca w tego typu opowieści. Mimo tego jest to formalnie najmocniejszy dotąd numer i przykład sensownego twórczego dialogu ze Stokerem.

Plansze promocyjne Dynamite Entertainment. Comical Opinions.

Zeszyt 5. Contagion

Piąty numer oferuje zwrot fabularny. Do tej pory komiks zadawał pytanie, czy Matt przemieni się w Draculę. Okazuje się to jednak fałszywym tropem, postawionym dla zmylenia czytelnika. Matt ujawnia się jako nosiciel wirusa, ale jego właściwym gospodarzem jest Eriq, zarażony poprzez kontakt seksualny. Dracula przeniósł się między osobami, co odkryło znaczenie wymowy deklaracji Matta, „Nie jestem Draculą”, z poprzedniego zeszytu.

Od pierwszego numeru miniserii Priest ostrzegał w trakcie prowadzenia wątku medycznego, że inhibitor nie usuwa infekcji, a słowo „wirus” należy traktować (bardziej niż) dosłownie. Sposób transmisji choroby okazuje się więc jedną z kluczowych kwestii fabuły. Miłość, seksualność i infekcja tworzą niekonwencjonalny trójkąt zakażeniowy: Vampirella kocha Matta, Matt kocha Eriqa, Dracula przejmuje Eriqa i przez jego ciało pragnie Matta oraz władzy. Zwykły trójkąt miłosny staje się siecią biologicznych, emocjonalnych i informacyjnych zależności.

Oczywiście Dracula jako choroba przenoszona drogą płciową przez gejowską parę może kojarzyć się z homofobiczną agresją czy społecznym lękiem przed zakażeniem. To z kolei nieuchronnie przywołuje historię epidemii HIV/AIDS. Jednocześnie komiks robi wiele, by nie demonizować homoseksualności. Związek Matta i Eriqa jest prawdziwy i pełen emocji, a napastnicy używający homofobicznych wyzwisk są przedstawiani wyłącznie negatywnie. Groza wynika zatem z przejęcia i zakażenia, nie z samej orientacji seksualnej. Mimo to połączenie seksu gejowskiego z chorobą AIDS ma obciążoną historię kulturową. Być może Priest nie próbował jej wcale przywoływać, tylko wzmocnić rolę Draculi jako wirusa, lecz takie skojarzenie niechybnie wywołuje.

Horrory niepewnych tożsamości

Pojawiający się w numerze rozdział Call Me by Your Name odwołuje się do filmu pod tym samym tytułem Luki Guadagnina oraz do tego, że Matt i Eriq wspólnie go oglądali i wzruszali się podczas seansu. W oryginalnej historii wymiana imion jest gestem erotycznej bliskości i chwilowego zacierania granicy między zakochanymi. Priest dokonuje perwersyjnego odwrócenia tego gestu: to Dracula, a nie Matt posiada wspomnienia, doświadczenia i uczucia Eriqa. Tym samym może uzurpować jego życie, tożsamości i całą postać.

Sytuacja ta prowadzi do pytania, czy zachowanie pamięci oznacza zachowanie osoby? Dracula posiada wiedzę o wspólnych przeżyciach dwóch mężczyzn, ich żartach, stosunku i o filmie, który razem oglądali. Co więcej, posiada nawet miłość Eriqa do Matta. Nie znaczy to jednak automatycznie, że jest tym samym podmiotem, który kochał Matta wcześniej. Przypomina się przy tym rozważanie nt. cyfrowych osobowości, o jakim niedawno pisałem w Hell Sonja, ale tutaj problem jest zdecydowanie bardziej cielesny i emocjonalny.

Dracula wykorzystuje doskonałość swojego fałszerstwa, aby uzyskać bliskość Matta. Czy można jednak świadomie zgodzić się na intymność z kimś, kto wygląda i mówi jak ukochany, ale równocześnie jest inną, pasożytniczą istotą? To kolejny punkt w motywie zgody zależnej od prawdy o tożsamości rozmówcy.

Prowadzi to do sekwencji – jednej z lepszych w miniserii – w której Matt całuje Eriqa/Draculę, po czym wielokrotnie do niego strzela. Hadiwidjaja daje pocałunkowi dużą, niemal romantyczną przestrzeń, nie traktując go jak homofobiczny żart. Jednak niedługo później gwałtownie przełamuje nastrój ładunkiem przemocy. Pokazuje to, że dla Matta pamięć i uczucia Eriqa nie są równoznaczne z samym Eriqiem.

Innym ciekawym pomysłem jest nawiązanie do klasycznej ikonografii „narzeczonych” Draculi. W literackim pierwowzorze i licznych adaptacjach posiada on poddane mu kobiety, co tworzy erotyczno-patriarchalny układ władzy. W Unholy Dracula zwraca się do dorosłego mężczyzny w języku oblubienicy i wiecznej bliskości. Można tu mówić o queerowym przekształceniu tradycyjnej figury, lecz twierdzenie, że Dracula jest biseksualny byłoby zapewne uproszczeniem. Fabularnie bowiem jego uczucie do Matta może być odziedziczone po Eriqu; wirusowe przechwycenie jego ciała i tożsamości przekazało Draculi także jego pamięć i uczucia. Ponadto transylwański wampir zmienia intymność w roszczenie własności. Dla niego Eriq jest również kartą przetargową, poprzez którą próbuje zaoferować Mattowi wieczne życie poprzez kontynuację związku z Draculą/Eriqiem.

Warto w tym miejscu dodać, że Matt i Vampirella mają odmienne reakcje moralne na niektóre z wydarzeń. Na przykład, gdy Dracula napada na policjantów, Matt nie chce ich zostawić na śmierć, natomiast Vampirella kalkuluje, że ważniejsze jest przetrwanie i ucieczka. Można poniekąd stwierdzić, że jest to kolejny wyraz człowieczeństwa Matta, objawiający się w jego niepragmatycznej odmowie pozostawiania obcych ludzi. Nie oznacza to przy tym, że Vampirella jest hipokrytką, lecz, że inaczej ocenia koszty i ryzyko. Zagrożenie pełnego powrotu Draculi jest dla niej zrozumiale większe niż moralna potrzeba uratowania życia kilku osobom.

Legendy

Na przestrzeni numeru Dracula w pełni ujawnia swoją ideę nieobecności: popkultura uczyniła go tak wszechobecnym, że realnego Draculi nikt już nie potrafi rozpoznać. Jeżeli ktoś znajduje ciało z dwoma śladami po kłach, uznaje to za upozorowanie zabójstwa na modłę filmu klasy B. Dracula jest powszechnie znany, ale właśnie dzięki temu pozostaje społecznie niewiarygodny. To wyraźna kontynuacja motywów z pierwszego zeszytu i potwierdzenie, że status Draculi jako kulturowego wirusa jest dla niego najdoskonalszym kamuflażem. Nie musi wymazywać legend o sobie, ponieważ ich rozpowszechnienie działa ochronnie. Może też proponować społeczeństwu zastępcze narracje przestępstw: zamiast historycznego potwora podstawia opinii publicznej podejrzanych policjantów, agentów, psychopatów i różne „racjonalne” wersje wydarzeń. Dracula walczy więc z bohaterami również poprzez kontrolę nad społeczną percepcją rozgrywających się zdarzeń.

Priest kontynuuje także nawiązania do Stokera. Vampirella znajduje kolejne zapasy ojczystej ziemi Draculi, tym razem w nowoczesnym lokalu, i wykorzystuje konsekrowane hostie, by odebrać mu możliwość odpoczynku. Czyli powtarza gest Van Helsinga i jego towarzyszy unieszkodliwiających skrzynie ziemi w klasycznej powieści. Współczesny apartament oraz stół bilardowy okazują się aktualizacją dawnych grobowców oraz kolejną maską wampira. Dowodzi to, że Dracula w pełni przystosował klasyczny zestaw swoich możliwości do realiów technicznych XXI wieku.

Wspomnę jeszcze, że w numerze pojawia się dowcip ze Slaughter-House Five, tytułu powieści Kurta Vonneguta, który został przeniesiony w kontekst śmierci pięciu policjantów. To jednak raczej makabryczna gra tytułem niż odwołanie do samego Vonneguta. W zeszycie pojawia się także Grinder's Bar, co może sugerować skojarzenie z aplikacją Grindr, lecz równie dobrze może to być przypadkowa zbieżność, nabierająca takich konotacji w powiązaniu z homoseksualnymi motywami zawartymi w historii.

Rysunki i ocena

Pocałunek Matta z Eriqiem/Draculą jest zaskakująco poważną, intymną sceną na tle okładek sprzedających typową heteroseksualną gotycką erotykę Vampirelli i Draculi. Marketingowy produkt i właściwy dramat jednak znacznie różnią się od siebie. Na kartach komiksu Dracula nabiera cech zniekształconego ghula; jego ciało ukrywa się w czerni i jest coraz mniej ludzkie. Jego monstrualna fizjonomia doskonale wpasowuje się w mroczny, pełen niepewności i rozedrganych kresek styl komiksu. Niestety obok udanych rozwiązań wciąż pozostają karykaturalne twarze i niezbyt precyzyjna anatomia.

Osobiście sądzę, że jest to dotychczas najlepszy zeszyt, zaskakujący, ale logicznie przygotowany. Posiada queerowy romans przeobrażony w body horror oraz pomysłowe ujęcie Draculi jako istoty pasożytującej na cudzych wspomnieniach i społecznych opowieściach. I z tymi pozytywnymi odczuciami wchodzimy w finał miniserii.

Plansze promocyjne Dynamite Entertainment. Flickering Myth.

Zeszyt 6. Misery

Na początku serii Priest obiecywał, że miłość zwycięży zło. Przez pięć zeszytów wielokrotnie pokazywał jednak jej mroczną stronę: miłość przyczyniała się do transmisji wirusa, pozwalała przewidywać reakcje rodzin, dawała Draculi narzędzia emocjonalnego szantażu i czyniła ludzi skłonnymi ryzykować własne życie. W finale okazuje się jednak, że wyrocznia mówiła prawdę. Z tym, że miłość nie jest moralnie czystą siłą przeciw złu.

Matt doprowadza do spotkania z Eriqiem/Draculą, ponieważ nie potrafi obojętnie zrezygnować z ukochanego. Dracula wykorzystuje to i przywołuje pamięć oraz uczucia Eriqa. Matt prosi wtedy, aby wyznał mu miłość w sposób, w który zdoła uwierzyć. Kiedy bestia korzysta z przejętych emocji, Matt odsłania ładunki wybuchowe i poświęca własne życie, by zniszczyć gospodarza Draculi. Miłość pozwala mu podejść wystarczająco blisko przeciwnika i podjąć decyzję, której egoistyczna kalkulacja nigdy by nie uzasadniła. To dość mroczna interpretacja przepowiedni: miłość zwycięża zło, ale tylko przez złożenie siebie w ofierze i przemoc, a nie przez automatyczne uzdrawiające działanie uczucia.

Być może zatem najważniejszą metaforą całej miniserii jest zdanie, że poeci opisują miłość jak delikatną pajęczynę, podczas gdy w rzeczywistości jest ona znacznie bardziej podobna do rozszczepienia jądrowego. Dostarcza siły zarówno, aby uzdrawiać, jak i zabijać, opatrywać i niszczyć, ocalać i mścić się. Konstatacja ta stanowi ostateczne uporządkowanie napięć z poprzednich numerów.

W ostatnim przesłaniu do swojego doktora Matt rozważa skłonność ludzi do szukania miłości mimo cierpienia i nieuchronnego końca relacji. Czasem jednak trafia się „prawdziwa rzecz”, czego nie wolno lekkomyślnie porzucać. Dracula oferuje odwrotność tej filozofii: przejmuje osoby, aby uczynić związki wiecznymi, bez zgody na utratę. Matt traktuje skończoność jako cenę człowieczeństwa; Dracula chce anulować skończoność poprzez posiadanie cudzego życia.

Otwartą kwestią pozostaje ile właściwie zostało z Eriqa w Draculi. Wampir/wirus zapewnia, że zachował Eriqa: jego emocje, wspomnienia, całą miłosną historię z Mattem. Być może w istotnym sensie mówi prawdę. I właśnie to czyni dramat tak okrutnym: Matt nie może łatwo dowieść, że Eriq już nie istnieje, a jednak nie ma wyjścia i musi uznać ukochaną osobę za utraconą. W jego rozumieniu pamięć nie daje Draculi prawa do bycia Eriqiem, jeśli nosicielem tej pamięci jest podmiot wykorzystujący ją do przemocy i podporządkowania innych ludzi.

Motyw „narzeczonej” powraca w obietnicy wspólnej wieczności oferowanej przez Draculę. Proponuje on Mattowi życie bez rozstań, lecz faktycznie pragnie mieć go na zawsze, tak jak przejął Eriqa. To ponownie stokerowski gotyk połączony z horrorem tożsamości: miłość jest niebezpieczna nie dlatego, że sama w sobie jest zła, ale dlatego, że potwór zamienia ją w roszczenie własności wobec innych.

Nawiązania, Vampirella i szersze uniwersum komiksowe

Podczas próby zabicia Draculi pojawia się współczesna wersja tradycyjnego wampirzego uzbrojenia: ładunek i amunicja zawierająca drewniany komponent oraz pancerz z kości wzmacnianej kevlarem. To właściwie niemal emblemat całej serii: Stoker plus technologia XXI wieku, kość i materiały balistyczne, magia i kryminalny thriller. Motyw ten wzmacnia cytaty z czwartego zeszytu, kiedy Van Helsing podkreślał, że Dracula uczy się własnych możliwości i przystosowuje do przeciwników. Potwór nie nosi więc XIX-wiecznych kostiumów, jego taktyka zmienia się wraz z czasem.

Choć tytuł serii obiecuje czytelnikowi starcie Vampirelli z Draculą, to głównym bohaterem dramatu pozostaje Matt. To on dokonuje decydującego wyboru i to on zadaje Draculi największy cios. Vampirella przybywa jedynie, by skończyć walkę z osłabionym przeciwnikiem. Znajduje go, dzięki rytuałowi z drugiego numeru, który pozwala jej odczuć cierpienie Matta. Oznacza to, że wcześniejsze „communion” było realnym związaniem ich ciał/dusz, a nie wyłącznie metaforą.

Vampirella mówi wtedy Draculi, że ten gardzi ludzką naturą, choć jej zazdrości i pragnie korzystać z ludzkich uczuć. Jest biologicznym oraz egzystencjalnym pasożytem, który potrzebuje ludzi do reprodukcji, do pamięci, do miłości, a jednocześnie odmawia im godności. Wykańczając potwora, Vampirella jednak już nie rozstrzyga żadnego problemu filozoficznego. Zamiast tego po prostu dokonuje fizycznego, bolesnego końca poświęcenia Matta.

Z perspektywy czysto komiksowej i pulpowej można postawić zarzut nadmiernej krótkości ostatniego starcia. Pięć wcześniejszych numerów budowało Draculę jako potężnego i niemal wszechobecnego manipulatora. Nie można powiedzieć, że Priest posiłkuje się rozwiązaniem deus ex machina, ponieważ wynik został przygotowany wcześniej, lecz dramatycznie walka mogłaby otrzymać więcej miejsca, co pozytywnie wpłynęłoby na satysfakcję z lektury finału.

Dodatkowo wczesne strony tegoż zawierają policyjny wątek Imogen Craig, odniesienie do wcześniejszych zabójstw i wyraźną reklamową furtkę do równolegle publikowanej wtedy Draculiny. Dla czytelnika planującego poznanie całej mitologii to miłe rozgałęzienie uniwersum; dla kogoś, kto chce po prostu domknąć sześcioczęściową miniserię to kolejna próba cierpliwości. Gwoli ścisłości dodam jednak, że niebawem Draculina również zawita do Velarium.

W tym miejscu najlepiej widoczna jest słabość świata komiksowych uniwersów, jako miejsc niekończących się „nowych początków”. Każda zamykana historia staje się od razu odnogą następnych, a zapowiadane osobne „numery pierwsze” wymagają w praktyce znajomości poprzednich runów i tytułów pobocznych. Jak pisałem na początku, opowieść nie jest z tego powodu niezrozumiała, ale bez ich znajomości czytelnik nie dostaje pełni kontekstu emocjonalnego.

Po zwycięstwie nad wirusem następuje cicha wizyta Vampirelli u matki Matta. Zamiast kolejnej walki są przeglądanie rzeczy syna, wspomnienia, pies i rozmowa, w której trzeba wreszcie powiedzieć na głos, że Matt umarł. Vampirella nie wskrzesza go, nie poddaje przemianie ani nie usiłuje związać jego duszy. Oddaje jego przedmioty i pozwala mu odejść. Jej decyzja stanowi przeciwieństwo działań Draculi, który nie potrafi zaakceptować przemijania. Miłość Vampirelli nie przybiera formy wiecznego posiadania, lecz akceptacji bolesnego czasem upływu czasu.

Ostatnia plansza komiksu ujawnia, że Vampirella jest w ciąży z Mattem. Z jednej strony kończy to historię o małżeństwie motywem poczęcia i ciągłości rodziny, a historię samego Matta pamięcią oraz nowym życiem. Z drugiej, cała miniseria uczyła, że wirus Dracula może być obecny w materiale genetycznym. Rodzi się zatem pytanie, co może odziedziczyć dziecko. Finał pozostawia tę kwestię dla dalszych serii. Innymi słowy, oferuje nam kolejny „nowy początek”.

W kontekście wizualnym Hadiwidjaja kontynuuje przedstawianie Draculi jako zdeformowanego, wysuszonego ghula, a nie romantycznego arystokratę w pelerynie. Wielkie słowa o imperium i nieśmiertelności kontrastują tu z rozpadającym się mięsem. Jest to spójne z ideą wampira jako biologicznego pasożyta. Vampirella pozostaje natomiast jego wizualnym przeciwieństwem: żyje, krwawi, regeneruje się, jest fizycznie atrakcyjna i zdolna do wydania na świat nowego życia.

Ich pojedynek, jakkolwiek krótki, ma odpowiednią brutalność. Następujące po nim wyciszenie rodzinnej sceny wzmacnia dzięki temu poczucie żałoby. Niestety nie znika problem seksualizujących kadrów Vampirelli, choć w ostatnim numerze jest mniej obecny niż wcześniej. Ostatecznie otrzymujemy mocne, tragiczne domknięcie z równoczesnym otwarciem na ówcześnie wydawaną Draculinę oraz nadchodzącą wtedy miniserię Vampirella: Year One.

Plansze promocyjne Dynamite Entertainment. Lotusland Comics.

Kilka uwag na zakończenie:

1. Dracula istnieje w komiksie na kilku nakładających się poziomach:

  • Biologicznym: wirus, DNA, nosiciel, transmisja przez kontakt intymny, przemiana ciała.
  • Metafizycznym: rytuały, dusze, przekleństwa, reguły krwi, konieczność spoczynku w transylwańskiej ziemi i sakralnych przedmiotów.
  • Psychicznym: opętanie, cudze wspomnienia, narzucanie tożsamości, manipulacja percepcją.
  • Społecznym/informacyjnym: kłamstwa, świadectwa, policyjne akta, fałszywe wyjaśnienia przestępstw.
  • Kulturowym: Stoker, filmy, zamek Bran, Castlevania, wizerunek hrabiego jako fikcyjnego potwora.

2. W The Coffin of Dracula! opublikowanym w Creepy #8-9 (1966) Archie Goodwin i Reed Crandall kontynuowali los Draculi po wydarzeniach z powieści Brama Stokera, wprowadzając motyw przetrwałej esencji/ducha zdolnego przejąć ciało człowieka, który znajdzie się blisko szczątków hrabiego. Esencja/duch Draculi opętuje takiego człowieka, ostatecznie przekształcając jego ciało w odrodzonego wampira. Dracula z tej historii powrócił później w komiksach o Vampirelli na początku lat 70. Współczesny wirus Dracula to dalsza, mocno unowocześniona wariacja na temat przetrwania w innym gospodarzu.